Monday, June 28, 2010

151. Χειραφέτηση

(Για τον thas) 

Εάν μας ρώταγε κάποιος "ποιος είναι ο στόχος της πολιτικής της χειραφέτησης;" δεν θα 'ταν μια απάντηση που θα μπαίναμε στον πειρασμό να δώσουμε "η χειραφέτηση από την πολιτική";

Ναι, πρόκειται περί ουτοπίας, χωρίς αμφιβολία. Αλλά χωρίς την παύση που φέρνει η ουτοπική στιγμή --που δεν είναι καθόλου μια στιγμή στο μέλλον, αλλά αφορά τα κομμάτια εκείνα όπου μπλοκάρεται για λίγο η κίνηση της αλυσίδας του παρόντος-- χωρίς τις φαντασιακές και εξόχως παροδηγητικές στιγμές όπου νιώθει κανείς ότι αντικρίζει πρελούδια ευτυχίας (έρωτας, μουσική, τέχνη), χωρίς τη σκιά του δέντρου και τον παφλασμό των κυμάτων, χωρίς τη δροσιά ενός καλοκαιρινού απογεύματος, κάθε πολιτικό πάθος που δεν είναι ήδη αφιερωμένο στην λαγνεία της εξουσίας ατροφεί και μαραζώνει, γίνεται μίζερο και τσιγκούνικο, κακοφορμίζει.

Monday, June 21, 2010

150. Λακεδαιμονίζειν

Η ανοησία θα ήταν πολύ ευκολότερο να αποφευχθεί αν έμοιαζε πάντοτε με ανοησία.

Η μετριοπάθεια δεν είναι αρετή όταν εκφράζει απλώς το γεγονός ότι γνωρίζεις μόνο μέτρια πάθη.

Όλοι γνωρίζουν την πραγματικότητα, λίγοι αγαπούν την αλήθεια.

Κάθε εποχή έχει τις πλάνες που της αξίζουν. Και δεν υπάρχει ασφαλέστερη ένδειξη της ποιότητας μιας εποχής από την ποιότητα των πλανών της. 

Αν και η ευφυϊα μαρτυρά πάντα την παρουσία της μοναδικότητας, η βλακεία εκφράζει πάντα τη γενικότητα.

Θα ήταν πολύ ωραίο αν η αυτοθυσία έχανε την υπόληψή της εξαιτίας της συνειδητοποίησης της πολυτιμότητας της ζωής. Δυστυχώς, την έχει χάσει εξαιτίας της σιωπηλής συμφωνίας για την ασημαντότητά της.

Thursday, June 17, 2010

149. Παζλ

Αν σε ένα σετ κομματιών παζλ υπήρχε ένα κομμάτι το οποίο αντί να φέρει την σωστή, δυσδιάκριτη εικόνα του ενός χιλιοστού, ας πούμε, κομματιού της συνολικής, έφερε σε σμίκρυνση την εικόνα του όλου, τότε θα ήταν το μοναδικό κομμάτι που θα ήταν σφαλερό και άχρηστο. Γιατί το κομμάτι με την εικόνα του όλου δεν θα ταίριαζε πραγματικά με κανένα από τα κομμάτια των οποίων το συνταίριασμα δημιουργεί το όλο.

Αυτό σημαίνει ότι αυτός που νομιζει πως εντοπίζει την εικόνα της ολότητας στη μερικότητα κινδυνεύει να παραιτηθεί πρόωρα απ' την προσπάθεια που απαιτεί η κατασκευή της εικόνας της ολότητας. Ή αλλιώς, ότι κάθε αλήθεια που εκφέρεται από τη μερικότητα είναι ψεύδος. Και αντιστρόφως, ότι μόνο η ανάδειξη του ψεύδους σε κάθε μερικότητα υπηρετεί τον σκοπό της αλήθειας. Για αυτόν που σκέφτεται διαλεκτικά, η κρυφή αλήθεια που οι άλλοι ανακαλύπτουν κάτω από τα μερικά φαινόμενα είναι ήδη ψεύδος, γιατί το ψεύδος δεν είναι παρά η ίδια η μερικότητα (και η αλήθεια τίποτε άλλο παρά το όνομα αυτού που της διαφεύγει).

Αυτές οι αινιγματικές σκέψεις δεν είναι όσο αινιγματικές φαίνονται. Στην πρόσφατη συζήτηση για το εφοπλιστικό πάρτι στο "Αβέρωφ", οι ανοιχτά εξαπατημένοι και εξαπατώντες προσέφυγαν σε άλλες φορές γραφικές και άλλες φορές υποκριτικές κορώνες για προσβολή σε ένα εθνικό σύμβολο. Οι περισσότερο εκλεπτυσμένοι κατέδειξαν την εξαπάτηση των πρώτων. Αλλά με τη σειρά τους εξαπατώνται, όπως οι υποψιασμένοι ντετέκτιβ του Έντγκαρ Άλαν Πο, που ποτέ δεν ανακαλύπτουν το προφανές ακριβώς γιατί ψάχνουν το μύχιο και το κρυφό: το ψέμμα των συναισθημάτων που εκμεταλλεύτηκαν τα μήντια είναι ήδη η στρεβλωτικά μερική εικόνα μιας αλήθειας. Είναι ο τρόπος, ποτισμένος από την μνησικακία, με τον οποίο τα ίδια αυτά υποκείμενα προσπαθούν να κωδικοποιήσουν για τον εαυτό τους --με αναπόφευκτα μερικό τρόπο-- την αλήθεια: το κεφάλαιο, ο μονοκράτορας κάθε αξίας, δεν έχει αξίες, και δεν μπορεί να διακρίνει ανάμεσα σε αξίες· είναι από τη φύση του βέβηλο, καταστροφέας κάθε τι του σεπτού ή ιερού. Αλλά αυτή είναι ακριβώς η υπόσχεση ελευθερίας που περιέχει, η υπόσχεση την οποία δίνει μέσα στις ίδιες τις συνθήκες σκλαβιάς που δημιουργεί. Η ουτοπική υπόσχεση του κεφαλαίου είναι αυτή που το ίδιο το κεφάλαιο προδίδει καθώς αυτο-μυθοποιείται, καθώς μεταμορφώνεται στον μεγαλύτερο μύθο όλων: η απελευθέρωση απ' τον μύθο. Αυτός που απολαμβάνει της βέβηλης δύναμης του κεφαλαίου είναι ταυτόχρονα Προμηθέας και Μίδας, φορέας της υπόσχεσης της χειραφέτησης απ' τον μύθο, θύμα εγκλωβισμού σε μια υπόσχεση που έγινε μυθική κατάρα. Και αυτός που τον φθονεί τον φθονεί από τη θέση ενός Προμηθέα που οι Θεοί του ξανάκλεψαν τη φλόγα, κι ενός Μίδα που νιώθει καταδικασμένος από την ανάστροφη μοίρα: ολόγυρά του βλέπει διαρκώς χρυσό, αλλά στα χέρια του, όταν πάει να ακουμπήσει, μένει μόνο αέρας.

Wednesday, June 9, 2010

148. ΜΜΕ (μ-λ)

Από πολιτική λίγα πράγματα, ανέμπνευστα και υποτονικά όσο δεν πάει. Από καλές δημόσιες σχέσεις, έντυπες και ηλεκτρονικές όμως, σκίζουμε. Τόση γκρίζα σύνεση, τόση χαμηλόφωνη ωριμότητα, τόση χάρη παπουτσιού πάνω σε παχιές μοκέτες, τόσο βλέμμα εντρύφειας εις τας γκαλερί. Τύφλα να χει ο Ανρί Λεβί. Ε, κύριοι της "πνευματικής αφρόκρεμας"; 

147. Ρεύμα ανανεωτικό

Όποιος άνοιξε την πόρτα παρακαλείται να την κλείσει, κάνει ρεύμα και θα πουντιάσουμε.

Saturday, June 5, 2010

146. Γάζα

Έφτασαν δυο-τρεις μέρες ανάγνωσης και περιδιάβασης στο διαδίκτυο για να βεβαιωθώ ότι το ζήτημα του αποκλεισμού της Λωρίδας της Γάζα και της δολοφονίας 9 τουλάχιστον ακτιβιστών τέμνει τόσο την ελληνική δεξιά όσο και την ελληνική αριστερά στα δύο: στα δεξιά η τομή ενώνει όσους, φασιστικών καταβολών, ταυτίζονται με την φυλετιστική κρατική βία ως τέτοια ή επιχαίρουν για τον θάνατο Τούρκων και όσους παραμένουν πιστοί υποστηρικτές του ιμπεριαλο-φιλελεύθερου New World Order, χωρίζοντάς τους από τους οπορτουνιστικά "παλαιστινιόφιλους" φανατικούς αντισημίτες (συμμάχους του "εχθρού του εχθρού τους").

Στα αριστερά, η τομή ενώνει όσους ταυτίζονται με το μέτωπο της "πατριωτικής αριστεράς", το οποίο έχει επί μακρόν συνδυάσει τον αντισημιτισμό και τον αντιτουρκισμό με μια οιωνεί μαρξική και αντι-ιμπεριαλιστική ρητορική, τους όλο και λιγότερους υπερασπιστές ενός ανθρωπιστικού credo περί ανεκτικότητας και συμβίωσης, και τους θιασώτες ενός ακροαριστερού, μη εθνικιστικού αντιρατσισμού και αντι-ιμπεριαλισμού (η τριάδα αριστερής κριτικής στην πολιτική του Ισραήλ), χωρίζοντάς τους από τους φιλελευθερίζοντες, τριτοδρομικούς, ανανεωτικούς, κλπ αριστερούς, για τους οποίους το Ισραήλ παραμένει ιερή αγελάδα και ο αντισημιτισμός συνώνυμος με την κριτική στάση απέναντί του.

Η διπλή αυτή τομή στα αριστερά και στα δεξιά του πολιτικού χώρου, καθώς και οι πρόσκαιρες συμμαχίες και εντάσεις που αυτή δημιουργεί, δημιουργεί συγχύσεις και εγκυμονεί παγίδες. Πολλοί είναι σίγουρα αυτοί που αισθάνονται ιδιαίτερα άβολα με το τοπίο που έχει δημιουργηθεί. Όμως αξίζει να αναρωτηθεί κανείς αν για αυτό ακριβώς το λόγο --ότι διαίρεσε με μιας όλο το κατεστημένο πολιτικό πεδίο, διαλύοντας ιδεολογικούς δεσμούς, δημιουργώντας διαφορετικούς συσχετισμούς στη θέση τους, κλπ-- το "παλαιστινιακό" δεν αναδεικνύεται ως αυθεντικά πολιτικό (και όχι απλώς "γεωπολιτικό"/στρατηγικό"/"διεθνές"/"ανθρωπιστικό", κλπ) ζήτημα, ζήτημα με την καταστροφική και συντακτική εκείνη δύναμη που συνοδεύει κάθε έκρηξη του πολιτικού ως τέτοιου.

Thursday, June 3, 2010

145. Πόντιοι Πιλάτοι

"Τα πράγματα είναι υπερβολικά πολύπλοκα για να αποφανθούμε"
"Δεν υπάρχει καλό και κακό, οπότε πώς να αποφασίσεις με ποιον είσαι;"
"Ας μην παρασυρόμαστε από συναισθηματισμούς και υπερβολικές ταυτίσεις"
"Εγώ δεν θα πω ποιος είχε δίκαιο και ποιος είχε άδικο. Γιατί πλέον (στον χαοτικό κόσμο που ζούμε) αυτό δεν έχει και  πολύ μεγάλη σημασία."


Αυτές είναι οι φράσεις (η τελευταία αντιγραμμένη λέξη προς λέξη) με τις οποίες υποδέχθηκαν κάποιοι συμπατριώτες μου τη σφαγή εννιά ανθρώπων, τον τραυματισμό άγνωστο πόσων, και την παράνομη φυλάκιση επίσης άγνωστου ακόμη αριθμού. Δράστες: πάνοπλοι στρατιώτες ενός κράτους που μπήκαν παρανόμως σε διεθνή ύδατα για να αναχαιτίσουν την επίσκεψη ανθρωπιστικής βοήθειας σε μια περιοχή που είναι εξίσου παρανόμως αποκλεισμένη σύμφωνα με τους κανόνες τόσο του διεθνούς δίκαιου όσο και του εθιμοτυπικού δικαίου των εθνών.

Η εκπόρνευση της σκέψης στην εξουσία του ισχυροτέρου βαφτίζει τον εαυτό της μεταμοντέρνο σχετικισμό.

Πόσο μεταμοντέρνο όμως;

Πόσοι είναι αυτοί που χωρίς να συμμετέχουν ενεργά στο Ολοκαύτωμα το ανέχτηκαν κάνοντας πως δεν γνωρίζουν; Εκατομμύρια. Και πόσοι από μας δεν αναρωτήθηκαν κάποια στιγμή της ζωής τους "μα πώς μπόρεσαν να γυρίσουν το βλέμμα τους αλλού; Τι είδους ηθικά τέρατα έπρεπε να είναι για να κάνουν κάτι τέτοιο;"

Μα η κατάσταση ήταν εξίσου, αν όχι πολύ περισσότερο, πολύπλοκη το 1942-43. Το σημερινό χάος ήταν πολύ περισσότερο απτό. Η μισή Ευρώπη ήταν βομβαρδισμένη. Η καθημερινή επιβίωση αγώνας. Και βέβαια, και οι ναζί είχαν τα παράπονά τους, τα επιχειρήματά τους, τους θεωρητικούς της νομιμοποίησης του καθεστώτος τους. Και είχαν τανκ, στρατό, αεροπλάνα.

Οι σημερινοί εξηντάρηδες και εβδομηντάρηδες έφτυσαν κατάμουτρα τον Heidegger που δεν μίλησε ποτέ για τη στάση του και δεν βρήκε ποτέ το λόγο να εξηγήσει την πρυτανική ομιλία του. Τον απαξίωσαν. Και δικαίως. Εξέθεσαν τον De Man μετά θάνατον για το δημοσίευμα των νεανικών του χρόνων στη Le Soir. Και δικαίως. Διαπόμπευσαν όλους όσους γνώριζαν, είχαν φωνή, πρόσβαση στην ενημέρωση, και δεν μίλησαν. Και δικαίως.

Σήμερα όλοι γνωρίζουν, όλοι --δυνητικά τουλάχιστον-- έχουν φωνή. Αλλά τα επιχειρήματα αρκετών είναι τα ίδια με αυτών που, 60 χρόνια πριν, θέλησαν να κρύψουν την ντροπή της ανοχής τους στη βαρβαρότητα: Η πολυπλοκότητα των πραγμάτων...δεν υπάρχουν δίπολα...γκρίζες ζώνες...από τη μία...από την άλλη....

Όχι! είπε το έθνος του Ισραήλ, η σκέψη του, η φιλοσοφία του, η θεολογία του, η ηθική του. Σε ένα καθεστώς πραγμάτων που έχει αναγάγει σε νόμο τη βαρβαρότητα, τα πράγματα δεν είναι πολύπλοκα. Δεν υπάρχουν δύο πλευρές. Ο δίκαιος άνθρωπος είναι αυτός που αναλαμβάνει την ευθύνη για το δίκαιο. Μπορεί αυτός που θεωρεί πως υπερασπίζεται το δίκαιο να καταλήξει κάποτε άδικος, ναι (ω, πόσο αλήθεια!) Αυτός είναι ο κίνδυνος για τον κάθε ένα που αναλαμβάνει την ευθύνη να αποφασίσει για το δίκαιο. Με αυτόν τον κίνδυνο ζει.

Δίκαιος όμως δεν μπορεί να είναι ποτέ αυτός που υπεξέφυγε της ευθύνης να αποφασίσει για το δίκαιο, δεν μπορεί να είναι ποτέ αυτός που μασά τα λόγια του, δεν μπορεί να είναι ποτέ αυτός που νίπτει τας χείρας, δεν μπορεί να είναι ποτέ αυτός που λέει "είναι πολύπλοκο, ας δούμε τι θα πουν κι οι άλλοι πρώτα."

Irena Sendler. Kazyn Binkis. Lorrenzo Perone. Ho-Feng Shan. Raoul Wallenberg. Selahatin Ülkümmen. Sophie Scholl. Constantin Karadja. Angel Sanz Briz. Carl Lutz. Aristides de Sousa Mendes.

Κανένας τους δεν είπε "όλα είναι σχετικά". Κανένας τους δεν αναρωτήθηκε για τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς και τα κρυφά σχέδια που κρύβονταν πίσω από τη φρίκη. Κανένας τους δεν δίστασε να ρισκάρει τα πάντα για χάρη άγνωστων, ολότελα άγνωστων αλλοεθνών και αλλόθρησκων. Κανένας τους δεν κρύφτηκε πίσω από εκλογικεύσεις, ισορροπίες και "ίσες αποστάσεις."

Τα ονόματά τους, τα ονόματα αυτών που το Ισραήλ ονόμασε --χωρίς δισταγμό για την "απολυτότητα" της έκφρασης-- "Δίκαιους των Εθνών", θα τα βρείτε στον κήπο Yad Vashem, στην Ιερουσαλήμ.

Η Γάζα δεν έχει ακόμη τον δικό της κήπο, δεν της λείπουν όμως από προχθές τα ονόματα αυτών που συνοδεύουν το πρώτο που γράφτηκε στη λίστα των δικαίων: Rachel Corrie.