Sunday, February 28, 2010

107. Φύλακος δίλημμα

Είχα πολλές μέρες να κοιμηθώ. Ήμουν ο άγρυπνος φύλακας. Κανείς δεν θα πλησίαζε ατιμώρητος, για αυτό ήμουν βέβαιος. Για να περάσει η ώρα στην ατέλειωτη σκοπιά, σχεδίαζα πάνω σε ένα χαρτί στρατηγήματα και τακτικές επίθεσης. Είχα την απογοητευμένη φιλοδοξία να διοριστώ κάποτε σε μια θέση πιο ένδοξη από αυτή του ταπεινού φύλακα. Κάποτε, μετά πολύ καιρό, με πλησίασε ένας ευγενής --ο πρώτος άνθρωπος που αντίκριζα εδώ και μήνες. "Τι φυλάς;" με ρώτησε. "Τούτο εδώ το προπύργιο" του απάντησα. "Αυτό τάχθηκα να φυλάω." "Μα πίσω σου", αποκρίθηκε, "δεν υπάρχει τίποτε παρά ερείπια." Δίστασα να γυρίσω το κεφάλι. Τόσο καιρό η μέριμνά μου ήταν να κρατώ τα μάτια ανοιχτά για να κοιτώ μπροστά μου. Ήχος από πίσω μου δεν είχε ακουστεί κανείς. Η κούρασή μου ήταν τέτοια που λύγισε την καχυποψία μου. Ο ευγενής είχε δίκαιο. Πίσω μου ήταν μόνο τα ερείπια ενός προμαχώνα, χορτάρια που φύτρωναν ανάμεσα στις σπασμένες πέτρες. "Αδύνατον!" φώναξα. "Δεν είναι μόνο ότι φύλαγα εδώ μπροστά με μάτια ορθάνοιχτα, είναι που ήταν κλειδωμένη η πύλη με κλειδαριά βαριά. Πώς μπήκε μέσα ο εχθρός;" "Εσύ ήσουν το κλειδί, εσύ άνοιξες την πύλη διάπλατα και άφησες να μπουν μέσα άλογα και οπλίτες μαζί" μου αποκρίθηκε με ένα σαρκαστικό χαμόγελο ο ευγενής.

Τώρα στέκομαι και δεν ξέρω αν πρέπει να μείνω εδώ που στέκομαι και να προσποιηθώ πως η θλίψη της ήττας με αποτρέλανε ή να το βάλω στα πόδια και να παραδοθώ στον αντίπαλο. Ούτε παρηγοριά από τα ερείπια μπορώ να αντλήσω ούτε και ξέρω αν τύχω σεβασμού αν τρέξω να παραδοθώ, ανάξιος καθώς αποδείχθηκα δίχως να το γνωρίζω. 

Thursday, February 25, 2010

106. Πίσω στον Σολωμό

Αναρωτιέμαι καμμιά φορά γιατί δεν έχει απαγορευτεί ακόμα η ανάγνωση αυτού του ανθρώπου. Το επίσημο κράτος βαυκαλίζεται ότι τον καταλαβαίνει και τον τιμά. Οι πιο εκλεπτυσμένοι, φαντάζομαι, θωρακίζονται πίσω απ' την ειρωνική αποστασιοποίηση απ' την "ρομαντική αφέλειά" του, την απλότητα της ρίμας του, το αναδρομικό φολκλόρ της γλώσσας του. Ποιος ξέρει. Ίσως η συστηματική παρανάγνωση να είναι η μόνη εφικτή άμυνα απέναντι στην λύσσα του, μια εκλογίκευση της ιερής του τρέλας, μια κάποια προστασία για τις φαρμακερές φτυσιές του στα μούτρα μας.

3
Εκεί μέσα εκατοικούσες
πικραμένη, εντροπαλή,
κι ένα στόμα ακαρτερούσες,
«έλα πάλι», να σου πει.

4
Άργειε νάλθει εκείνη η μέρα,
κι ήταν όλα σιωπηλά,
γιατί τά 'σκιαζε η φοβέρα
και τα πλάκωνε η σκλαβιά.

28
Άλλο εσύ δεν συλλογιέσαι
πάρεξ που θα πρωτοπάς·
δεν μιλείς και δεν κουνιέσαι
στες βρισιές οπού αγρικάς·

29
σαν το βράχο οπού αφήνει
κάθε ακάθαρτο νερό
εις τα πόδια του να χύνει
ευκολόσβηστον αφρό·

30
οπού αφήνει ανεμοζάλη
και χαλάζι και βροχή
να του δέρνουν τη μεγάλη,
την αιώνιαν κορυφή.

32
Το θηρίο π' ανανογιέται
πως του λείπουν τα μικρά,
περιορίζεται, πετιέται,
αίμα ανθρώπινο διψά·

33
τρέχει, τρέχει όλα τα δάση,
τα λαγκάδια, τα βουνά,
κι όπου φθάσει, όπου περάσει,
φρίκη, θάνατος, ερμιά·

34
Ερμιά, θάνατος και φρίκη
όπου επέρασες κι εσύ·
ξίφος έξω από τη θήκη
πλέον ανδρείαν σου προξενεί.

Ύμνος προς την ελευθερία

105. Ατλαντίς

Κι αν οι καταιγίδες, όπως μπορεί να τύχει
σε εξαναγκάσουν να βρεις λιμάνι για καμμιά βδομάδα
σε κάποιο παλιό λιμάνι
της Ιωνίας, τότε μίλα
με τους πνευματώδεις της τους λόγιους, ανθρώπους
που απέδειξαν ότι δεν μπορεί να υπάρχει
σαν την Ατλαντίδα τόπος:
Μάθε τη λογική τους, αλλά πρόσεξε
πώς η λεπτότητά της προδίδει
την τεράστια, ωμή τους θλίψη.
Και έτσι θα σε μάθουν τους τρόπους
να αμφιβάλλεις ότι μπορείς να πιστέψεις.
W. H. Auden, "Atlantis"

104. Δέκα φράσεις του συρμού

1. 49 κατασκευαστές πλυντηρίων συνιστούν: υποτέλεια στον εκδοτικό σου οίκο.
2. Αν δεν παινέψεις τον οίκο σου, θα πέσει να σε πλακώσει.
3. Ποια πολιτική; Η οικο-νομία, ηλίθιε, η οικο-νομία.
4. Άϋλη εργασία: Η εργασία αφού έχουν εξαϋλωθεί οι εργάτες.
5. Νόμος είναι το δίκαιο του εργάτη. Εκτός αν θίγονται καλαίσθητες εκδόσεις.
6. Η πνευματική εργασία δεν είναι μισθωτή εργασία. Ο πνευματικός άνθρωπος είναι αφέντης του εαυτού του. Για αυτό δεν του περισσεύει συμπάθεια για εργάτες.
7. Ο θρίαμβος του πνεύματος δεν έρχεται φτηνά. Απαιτεί συμπόρευση με την καταστολή της ύλης.
8. Πολιτιστική αντεπανάσταση.
9. Επιτέλους! Ήρθε η κρίση και σταμάτησαν οι διανοούμενοι να σκέφτονται μικροαστικά. Τώρα σκέφτονται μεγαλοαστικά.
10. Αλαίν Μπαντιού, Περιστάσεις 5: Άγραν αγοράζουμε.

Wednesday, February 24, 2010

103. Στο μέλλον δεν θα έχουμε λεφτά

Στο μέλλον δεν θα έχουμε λεφτά.
Θα ακούμε καλύτερα τον ηλεκτρισμό
ανάμεσα στα σώματά μας, τον τηλέγραφο των
καρδιών μας· τον καταρράχτη της σκέψης μας
θα αφήνουμε να μας τραντάζει γυμνούς.
Τα μάτια μας θα τα γεμίζουνε τα φύλλα και τα σύννεφα.

Θα εκτινάζεται σαν πίδακας το αίμα της ανοίξεως
από τις φλέβες μας. Το στόμα μας
θα ναι γεμάτο ρίζες. Θα ιχνηλατούμε
ασύμπτωτες γραμμές στις κόλλες. Θα χαρακώνουμε
το μηδέν με μια διαγώνιο. Θα κραυγάζουμε
καθώς φιλιόμαστε. Δεν θα θλιβόμαστε,

μα θα σπαράζουμε στο κλάμμα. Θα είμαστε βίαιοι
και ακριβείς. Των εχθρών μας τα ονόματα θα
τα σβήνουμε με θάλασσα. Θα χορεύουμε κυκλικά,
σαν στρόβιλοι από σπαθιά, σαν αγκάθια του ρόδου.
Θα μας αρέσει να βρεχόμαστε όσο και να στεγνώνουμε.
Θ' αφήνουμε την αγάπη να μας μαχαιρώνει.

Friday, February 19, 2010

102. Υπουργείο μαζικών μεταφορών

Αυτοί που δεν έχουν τόπο στο σύνολο, αυτοί που περισσεύουν σε κάθε μέτρημα, ζουν στην μεταφορά. Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο αρχίζει με μια μεταφορά --"Ein Gespenst geht um in Europa"-- για αυτόν ακριβώς τον λόγο. "Europa": το μαθηματικό σύνολο ταυτοποιήσιμων τόπων --των "ιερών συμμαχιών" αστικής συντήρησης, φεουδαλικής αντίδρασης και εκκλησίας. Ein Gespenst: όχι το άυλο όνομα του προλεταριάτου, αλλά η μεταφορική διατύπωση της ατοπίας του μέσα στα υποσύνολα των τρίων αναγνωρισμένων "estates" που συναπαρτίζουν το σύνολο "Europa". Geht: η ρηματική καταγραφή του ανήκειν στο σύνολο χωρίς ταυτοποιήσιμη θέση  μέσα σ' αυτό. Δεν ανήκω, δεν κατοικώ, δεν λείπω, στοιχειώνω: αυτή είναι η οντολογική διάθεση κάθε υπεράριθμου υποκειμένου, δηλαδή κάθε πολιτικά ριζοσπαστικού φορέα, κάθε μηδέν που μετρά ως ένα.

101. Χαρά

Η χαρά είναι ένα ψαλίδι που σκίζει το ύφασμα του χρόνου. Σε αντίθεση με την ευτυχία, της οποίας σκοπός είναι η συντήρηση της ψευδαίσθησης ότι δεν υπάρχει χρόνος, η χαρά είναι η βίαιη και παροδική αίρεσή του στο όνομα του πάντα εξαφανιζόμενου ίχνους της αιωνιότητας. Η χαρά είναι επαναστατική, η ευτυχία συντηρητική. Η χαρά κατοικεί στην διαστολή που τσιτώνει το δέρμα του εγκυμονούντος χρόνου, η ευτυχία ψάχνει το σπίτι της στο επέκεινά του. Η χαρά είναι πολιτική κατηγορία, η ευτυχία ανήκει δικαιωματικά στην ουτοπική μεταπολιτική.

100. Χελώνα

Προφανώς, ο θρύλος για τον λαγό και την χελώνα, που θέλει την δεύτερη να ξεπερνά τον πρώτο φτάνοντας πρώτη στο νήμα του δρόμου, είναι απόλυτα αληθής. Απλώς προϋποθέτει μια κούρσα που διαρκεί για πολλά χρόνια, πολύ περισσότερα από όσα ζει ο λαγός.

Thursday, February 18, 2010

99. Υλισμός

(Για την Δεισδαιμόνα)

Μια βασική αρχή του υλισμού: υπάρχουν δύο δρόμοι. Αυτός της αλήθειας και αυτός της ευτυχίας. Ο πρώτος δρόμος δεν οδηγεί στον δεύτερο και δεν υπάρχει μονοπάτι που να τους ενώνει. 

Αλλά στην ουσία, δεν υπάρχει καν επιλογή. Για τον υλισμό μπορείς να είσαι πιστός στην αλήθεια, αλλά όχι στην ευτυχία. Η ευτυχία δεν έχει οντολογική θέση μέσα σε ένα υλιστικό σύμπαν.

Είναι λοιπόν κάθε υλιστής αυτοκαταδικασμένος στην δυστυχία; Όχι. Ο υλιστής είναι απλά καταδικασμένος στην συνείδηση ότι η άγρια, ψυχρή χαρά της αλήθειας δεν είναι ευτυχία, και ότι η πλησμονή της εγκατάλειψης του εαυτού στον άλλο δεν είναι αλήθεια.

Μ' αυτή την έννοια, το γεγονός ότι το πρώτο γράμμα της λέξης "Υλισμός" είναι μια γραμμή που χωρίζεται καθώς ανεβαίνει στα δύο, σε δύο δυστυχώς ετερόκλιτες και ασύμπτωτες κατευθύνσεις, αποτελεί μια ιδιαίτερα ευτυχή προεικόνιση της ουσίας του. 

98. Κήπος

"Το να μένεις πιστός σε μια γυναίκα είναι ένα μικρό τίμημα για το γεγονός ότι μπορείς καν να αντικρίσεις μια γυναίκα...Ο Όσκαρ Γουάιλντ έλεγε ότι τα ηλιοβασιλέματα δεν τυγχάνουν εκτίμησης επειδή δεν μπορούμε να τα πληρώσουμε. Αλλά ο Όσκαρ Γουάιλντ είχε άδικο. Μπορούμε να πληρώσουμε για τα ηλιοβασιλέματα. Μπορούμε να τα πληρώσουμε με το να μην είμαστε ο Όσκαρ Γουάιλντ."
G.K. Chesterton


Υπάρχει μια βασική αναλογία ανάμεσα στον θεμελιακό μύθο της Εδέμ ("μπορείς να έχεις τα πάντα, γαλήνη, εκπλήρωση, την ίδια την αθανασία, αρκεί να μη φας από αυτό το δέντρο") και στη λογική των παραμυθιών, όπου η ευτυχία προσφέρεται πάντα υπό την προϋπόθεση της μίας και μοναδικής εξαίρεσης, του ενός κανόνα που δεν πρέπει να παραβιαστεί, αν θέλουμε να διαφυλάξουμε τη μαγεία (της αιώνιας νεότητας, του πλούτου και της πλησμονής, του απόλυτου έρωτα, κλπ) από το φαρμάκι της απογοήτευσης, της επιστροφής των πραγμάτων στην  γνωστή, παλιά αθλιότητα. 

Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι η εξαίρεση του απαγορευμένου αφορά μια μικρή λεπτομέρεια, κάτι φαινομενικά ασήμαντο ή απίθανο: να μην πιεις νερό όταν έχει φεγγαράδα, να μην βρεθείς εκτός του σπιτιού σου τα χαράματα, να μην γελάσεις όταν δεις ένα συγκεκριμένο θέαμα, κλπ. Η τάση μας είναι να παίρνουμε αυτό το γεγονός ως απόδειξη μυθοπλαστικού σαδισμού: η ευτυχία χάνεται, και σαν να μην ήταν αρκετό αυτό, χάνεται πάντα για τον πιο ηλίθιο λόγο, ποτέ για κάτι που να έχει τουλάχιστον τραγικό βάρος (αδάμαστη αγάπη, ιερό καθήκον, επιβεβλημένη θυσία, κλπ). 

Ίσως όμως να μην είναι έτσι. Ίσως αυτό που πραγματικά προσπαθεί να πει ο εδεμικός μύθος και τα παραμύθια να είναι πως είναι όντως από τα ασήμαντα και τα απίθανα που κρέμεται πάντα η ευτυχία μας. Γιατί; Γιατί η ευτυχία είναι πάντα η καλή τύχη, και η καλή τύχη δεν χάνεται για λόγους που αφορούν την λογική του δούναι και λαβείν, του ισορροπημένου ανταλλάγματος: εφόσον έρχεται αυθαίρετα, χωρίς να αξίζουμε την έλευσή της, φεύγει εξίσου αυθαίρετα, χωρίς να αξίζουμε την απώλειά της.

Sunday, February 14, 2010

97. Ισορροπίες

Αν μας φοβόντουσαν περισσότερο, δεν θα έλεγαν τόσες αλήθειες. Η ακατάσχετη ειλικρίνειά τους για την εικοσαετία της ωμής ιδεολογικής εξαπάτησης είναι διαρκής υπενθύμιση της αδυναμίας μας να τους φοβίσουμε πραγματικά. 

96. Δαίμων του τυπογραφείου

Αυτός που εμπνεύστηκε την ιδέα το σημερινό Βήμα να έχει προσφορά, σε μειωμένη τιμή, τον Πλούτο των Εθνών του Άνταμ Σμιθ την εβδομάδα που η Ελλάδα μπήκε υπό επιτήρηση, οι New York Times κάνουν λόγο για ενορχηστρωμένη από την Wall Street φούσκα περί ελληνικής οικονομικής ευρωστίας, και το εκδοτικό συγκρότημα Ψυχάρη συνεχίζει να παραπαίει στο χείλος του οικονομικού γκρεμού, παίρνει το βραβείο ειρωνικού timing της χρονιάς πρόωρα και με τα χέρια κάτω.

Τελικά, είτε ο οικονομικός φιλελευθερισμός έχει χιούμορ σκοτεινότερο από τις σαρκαστικότερες εμπνεύσεις του Μαρξ είτε το ίδιο το διαλεκτικό Πνεύμα έχει παρεισφρύσει στην δημόσια σφαίρα, σαν κάποιο Poltergeist που φτύνει την φρικτή αλήθεια περί συλλογικής αυθυποβολής από ένα μηντιακό στόμα που δεν ελέγχει πλέον τη γλώσσα του.

Αν δε το χέρι πάνω από τον τίτλο "Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών" δεν είχε προτεταμένο τον δείκτη αλλά τον μεσαίο, βάζω στοίχημα ότι ο Καρλ θα έτρωγε τα μούσια του απ' τη ζήλεια για τούτο τον απρόσωπο, ασύνειδο Σουϊφτ που γέννησε ο πρώιμος 21ος αιώνας.

95. Δεκατρείς νεκροί ταχυδρόμοι

Χθες την νύχτα στο κρεβάτι, με το φως σβηστό, ήρθε απ' το πουθενά αυτή η φράση, με όλη την μεγαλοπρέπεια και την αινιγματικότητα ενός χρησμού. Τι ήθελε από μένα δεν ξέρω. Όσο και να προσπάθησα, δεν με οδήγησε σε καμμία άλλη. Πολλές φορές εμφανίζονται στον νου μου τέτοιες ξεριζωμένες φράσεις, χωρίς συμφραζόμενα ή κατεύθυνση, τερατογεννέσεις καταδικασμένες στην λήθη και την μοναξιά. Αυτή την φράση δεν την έσβησε το κύμα του ύπνου. Είπα να της φτιάξω ένα σπίτι για να ζήσει το υπόλοιπο των ημερών της εδώ, στην ανάρτηση 95.

94. Θαυματουργία

Τελικά, προέκυψε αργότερα από κάποιους απογοητευμένους, δεν πολλαπλασιάστηκαν ούτε τα ψωμιά ούτε τα ψάρια, ούτε και χόρτασε κανείς με το τίποτε. Όχι, το μόνο που συνέβη ήταν ότι μαζεύτηκαν πολλοί, άγνωστοι μεταξύ τους, και ότι σκεφτόντουσαν ψωμιά και ψάρια και μοίραζαν με τα μάτια τους την πείνα, και ότι οι θάμνοι ήταν σιωπηλοί, και ότι οι σαύρες λιάζονταν στις πέτρες.

93. Πείσμα

"Μια φορά και ένα καιρό ήταν ένα παιδάκι που ήταν πεισματάρικο και δεν έκανε αυτό που ήθελε η μαμά του. Έτσι ο Θεός δυσαρεστήθηκε μ' αυτό και το έκανε να αρρωστήσει, και κανείς γιατρός δεν μπορούσε να το κάνει καλά, και σε λίγο καιρό, κείτονταν στο κρεβάτι στα τελευταία του. Τον κατέβασαν στον τάφο και τον σκέπασαν με χώμα, αλλά ξαφνικά το μικρό του χέρι πετάχτηκε έξω σαν να προσπαθούσε να ακουμπήσει κάτι. Το ξαναέβαλαν στη θέση του και το ξανασκέπασαν με φρέσκο χώμα αλλά αυτό δεν έλυσε το πρόβλημα γιατί το μικρό χέρι πάντα ξαναπεταγόταν απ' τον τάφο. Έτσι η ίδια η μητέρα του έπρεπε να πάει στον τάφο και να δείρει το μικρό χέρι με μια βίτσα, και όταν το έκανε αυτό, το χέρι αποσύρθηκε και το παιδάκι μπόρεσε να αναπαυθεί κάτω απ' τη γη."
Wilhelm Grimm, "Το πεισματάρικο παιδί."

Saturday, February 13, 2010

92. Κούπα

(της Σ.)

Μισό μηδέν:
λευκό χιόνι
πορσελάνης
βάζεις τον δείκτη
μέσα και λες
ευχαριστώ και
γρήγορα, δεν
περνάει πολύ
ώρα,
οι ατμοί σε
χαϊδεύουν
στο πρόσωπο
χωρίς προφητεία
αλλά με μια
κάποια
παρηγοριά,
γιατί έξω
βρέχει πικρή
βροχή.

91. Ψάρια

Στο Chevengur του Platonov, υπάρχει μια ιστορία για έναν απλοϊκό ψαρά που περνάει χρόνια ολόκληρα περιγράφοντας πόσο θα ήθελε να δει τον κόσμο κάτω απ' το νερό, να ζήσει με τα ψάρια για να δει πώς είναι. Ώσπου μια μέρα πηδάει απ' τη βάρκα του και πνίγεται, αφήνοντας ορφανό τον γιό του. Τι ευγένεια! Να θέλεις να αφαιρέσεις την ντροπή που κληροδοτεί στους επιζώντες η αυτοκτονία ονομάζοντάς την χρόνια περιέργεια!

90. Φιλελευθερισμός

Τη φράση "ελευθερία ή θάνατος" την έγραψε ο θάνατος σε μια στιγμή ιδιαίτερα ειρωνικής διάθεσης, μια και του άρεσε πάντα να μπερδεύει τους ζωντανούς. 

Αν την είχε γράψει η ελευθερία, θα έλεγε "ελευθερία απ' τον θάνατο."

89. Χωρίς

Αυτό που τους τρόμαζε περισσότερο από οτιδήποτε, ιερείς και λαϊκούς, δεν ήταν καθόλου η Αποκάλυψη. Όχι, ούτε η βροχή από φλόγες, ούτε το τρέμουλο της γης, ούτε το μεσημεριανό σκότος δεν τρόμαζαν κανένα. Ήταν μόνο λέξεις, μικρά ανθρωπάκια με τα οποία παίζει ένα παιδί.

Αυτό που τους τρόμαζε ήταν η Αποκάλυψη χωρίς Αποκάλυψη. Όχι μια γύμνια που αστράφτει, αλλά ένα βουβό σάβανο που αναπνέει σκόνη, η εμμένεια των πραγμάτων που υπάρχουν χωρίς δικαίωση ή καταδίκη, η αυτιστική  έκκληση σε κωφάλαλους Θεούς. 

Το όνομα της Αποκάλυψης αυτής, της Αποκάλυψης ότι τίποτε δεν αποκαλύπτεται και άρα ότι η Αποκάλυψη έχει ήδη απ' την αρχή ξεσπάσει την αφανιστική λύσσα της στον κόσμο, ήταν Πραγματικότητα. 

88. Το άλικο γράμμα

"Είναι λοιπόν η αγάπη αμαρτία που δεν διαμεσολαβείται πλέον απ' τον Νόμο; Η διατύπωση αυτή παραμένει υπερβολικά κοντινή στην σεξουαλική απελευθέρωση: η αγάπη γίνεται αμαρτία όταν υποτάσσεται...Θα πρέπει συνεπώς να συμπληρωθεί από το αντίθετό της: η αγάπη είναι ο ίδιος ο Νόμος, αποκομμένος από την διαμεσολάβησή του από την αμαρτία. [...] Από τη στιγμή που αποκτούμε πλήρη συνείδηση της διάστασης της αγάπης στην δραστική της διαφορά από τον Νόμο, η αγάπη έχει ήδη κατά κάποιο τρόπο κερδίσει, μιας και αυτή η διαφορά είναι ορατή μόνο όταν κάποιος ζει ήδη στην αγάπη, κοιτάζει από την σκοπιά της αγάπης. Με αυτή την έννοια, δεν υπάρχει ανάγκη περαιτέρω "σύνθεσης" ανάμεσα στον Νόμο και την αγάπη: παραδόξως, η "σύνθεσή" τους είναι ήδη η ίδια η εμπειρία της δραστικής τους ρήξης."
Slavoj Žižek

Friday, February 12, 2010

87. Φτώχεια

"Το να αγαπάς είναι να δίνεις αυτό που δεν έχεις."
Jacques Lacan

"Με άδεια χέρια στρέφεται να φύγει η αλληγορία."
Walter Benjamin

Ο Ιουδαιο-χριστιανισμός ήταν ο πρώτος που σκόνταψε πάνω σ' αυτή την ανακάλυψη: Η αγάπη για τους φτωχούς είναι αγάπη για την αγάπη. Γιατί ο φτωχός, οτιδήποτε και αν είναι εμπειρικά, είναι ήδη πάντα η αλληγορία των άδειων χεριών της αγάπης, ενός μη έχειν που μοιράζεται με άλλους, δηλαδή του τέλους κάθε άλγεβρας. Και αντίστροφα, η αγάπη, οτιδήποτε και αν είναι εμπειρικά, είναι ήδη πάντα η αλληγορία της ένδειας που επιτρέπει, μέσα στα άδεια της χέρια, στην πλάση όλη να εμφανιστεί ως Ένα που ανακύπτει μόνο μέσα από το μοίρασμα στα Δύο. Η στέρηση της αγάπης είναι η φτώχεια της φτώχειας. Ως τέτοια αποκαλύπτει, στο απομαγεμένο πρόσωπο των πραγμάτων, το μηδέν που κρύβουν πάντα μέσα τους. Στην κίνηση από το Μηδέν στο Ένα μοιρασμένο στα Δύο της αγάπης, η έλλειψη αγάπης αντιπαραθέτει την επιστροφή του πολλαπλού στο Μηδέν. 

Thursday, February 11, 2010

86. Λάθος

Ήμουν ξέγνοιαστος και ελεύθερος από λουρί, χοροπηδούσα αρμονικά και μύριζα κάθε γωνιά σαν τον πιο ευδιάθετο σκύλο· ήμουν ένα λάθος στο κατόπι του δράστη του.

85. Η σωστή λέξη (Le mot juste)

"Οι ποιητές είναι οι αφανείς νομοθέτες του κόσμου."
Percy Bysshe Shelley, Μια υπεράσπιση της ποίησης.


Ποίηση είναι η εξουσία που νομοθετεί εκ των υστέρων, όχι προγραμματικά, αλλά μέσω της αναδρομικής αναγνώρισης της λάμψης του αναπόφευκτου. Τι νομοθετεί η ποίηση; Το δίκαιο μιας συγκεκριμένης αναδιάταξης των λέξεων του βιβλίου του κόσμου, μιας συγκεκριμένης περιέλιξης των ινών της γλώσσας με την οποία μιλά η εμπειρία. 

Τι ισχύ έχει αυτός ο νόμος; Ενική, μη αναπαραγώγιμη, αφηρημένη από κάθε αφαίρεση.

Τι είναι αφαίρεση; Αυτό που δίνει στον νόμο το κλειδί με το οποίο του επιτρέπει να δραπετεύσει από το χαρτί, να συναντήσει το σώμα, και να το συνθλίψει.

Ποιό είναι το όνομα της αφαίρεσης από την αφαίρεση του νόμου που επιτρέπει στη λέξη να γίνει αγχόνη, κάτεργο, κλειδαριά και λουκέτο; Δικαιοσύνη.

84. Ποδήλατο

(Για τον plagal)

Τίποτε δεν είναι πιο ευλογοφανές για τον ποδηλάτη που ανεβαίνει μια ανηφόρα από το να ανεβάσει ταχύτητα. Όσο η οικονομία παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας ρύθμισης της κοινωνικής ζωής, ο καπιταλισμός θα είναι πάντα η υψηλότερη δυνατή ταχύτητα για την ανηφόρα. Και κανείς ποδηλάτης δεν θα σκεφτόταν να την κατεβάσει, όσο επίπονο και αν έχει καταστεί το ανέβασμα. Καμμία, άλλωστε, κομμουνιστική επανάσταση δεν έλαβε χώρα σε συνθήκες όπου το ποδήλατο της οικονομικής οργάνωσης βρισκόταν ήδη στην υψηλότερη δυνατή ταχύτητα. 

83. Ταχύτητες

Ποιός ξέρει αν φταίει περισσότερο η βραδύτητα με την οποία δένει τα κορδόνια του ή η ταχύτητα με την οποία εκτινάσσονται τα πόδια του, ανυπόμονα για το σπριντ. Γεγονός είναι ότι δεν έχει προλάβει να ακουστεί η πιστολιά του αφέτη και αυτός έχει ήδη σωριαστεί φαρδύς-πλατύς στο έδαφος.

82. Θαυμαστής

Πηγαινοερχόμουν από την μία άκρη του σκοινιού στην άλλη με μεγάλη ευκολία. Το σκοινί ήταν καλά τεντωμένο, τα πόδια μου γυμνασμένα και συνηθισμένα στην άσκηση, το ύψος δεν με φόβιζε. Όλα θα τέλειωναν ένδοξα αν δεν βρισκόταν κάποιος απερίσκεπτος που, ενθουσιασμένος με τις ακροβατικές μου δεξιότητες και ίσως άμαθος στην ετικέτα συμπεριφοράς σε τέτοιου είδους περιστάσεις, άρχισε να χειροκροτά πριν το τέλος της επίδειξης. Ο ήχος διέτρησε την τεταμένη σιωπή σαν πυροβολισμός. Και αντί η επιδοκιμασία να είναι, όπως θα πρεπε, μια σκάλα που με προσγείωνε θριαμβευτικά ανέπαφο στο έδαφος, υπό την οικεία θέρμη των προβολέων, έγινε ψαλίδι που έκοψε το σκοινί στα δύο. Έκπληκτος τόσο από την απερισκεψία του άγνωστου θαυμαστή μου όσο και από την δική μου ανετοιμότητα απέναντι σε τέτοιου είδους ασήμαντες αναποδιές, βρέθηκα να τεμαχίζω ανήμπορα τον ζεστό αέρα του τσίρκου καθώς έπεφτα. 

Tuesday, February 9, 2010

81. Ελπίς

Γιατί σωθήκαμε με την ελπίδα της τελικής απελευθέρωσης. Όμως ελπίδα για κάτι που το βλέπει κανείς τώρα, δεν είναι ελπίδα -γιατί αν ένα πράγμα το βλέπει κάποιος για ποιο λόγο να το ελπίζει; 
Αγ. Παύλος, Επιστολή προς Ρωμαίους 8.24-25.

Monday, February 8, 2010

80. 'Υφος ΙΙ

Επιθυμώ ένα γράψιμο που να έχει την υφή ξυραφιάς: το ξαφνικό, απρόσμενο κάψιμο στο δέρμα, το δρόσισμα του αίματος, την επιτάχυνση των παλμών μετά το απροσδόκητο.  

Sunday, February 7, 2010

79. Το επόμενο θαύμα

Χόρευε στο χιόνι λένε
ο Λένιν, όχι για την νίκη
την ίδια, αλλά επειδή
κράτησε μια μέρα
παραπάνω απ' την προηγούμενη.
Μια μέρα παραπάνω
είναι η εξίσωση της λύτρωσης,
το άνοιγμα του ατέρμονου,
μια μέρα παραπάνω
είναι η αιωνιότητα
αλγεβραϊκά. Ο χρόνος όλος
δεν εξαντλεί ποτέ
τη μια μέρα παραπάνω.

Το σκέφτομαι καθώς περιμένω
το επόμενο θαύμα, χωρίς
σιγουριά, στο περβάζι πάντα
της απελπισίας γαντζωμένος,
χωρίς ανάσα, χωρίς ησυχία,
χωρίς σημάδι κανένα ότι
θα ρθει άλλο ένα,
χωρίς ορίζοντα αναμονής·
ευγνώμων για το θαύμα του επόμενου,
για το ότι υπάρχει ακόμα
χρόνος για μια μέρα παραπάνω,
χούφτα που να ρίχνει έναν
ακόμα κόκκο άμμου στο γυαλί.

Saturday, February 6, 2010

78. Αρχίλοχου, στρατιώτου ποιητού

Ο άνεμος που πνέει στα ενδότερα
στρέφεται μια εδώ και μια εκεί·
άλλοτε μηχανεύεται ναυάγια
άλλοτε ασφαλείς αφίξεις επισπεύδει
κι άλλοτε το ξανθό κεφάλι του
μες στις φτερούγες κρύβει
και μένουν όλα ακίνητα, εν τάξει.

Friday, February 5, 2010

77. Κοάν για το ένα και το δύο

Φτάνει μόνο ένας καθρέφτης
ακόμα και αν δεν υπάρχει τίποτε άλλο
για να περάσεις από το Ένα στο Δύο.

Το Δύο δεν υπάρχει μέσα στον καθρέφτη
Ούτε έξω από αυτόν
Το Δύο δεν είναι ύλη ή φάντασμα.

Δεν είναι η άλγεβρα το θέμα
Είναι η τοπολογία, ο αποπαλμός
του κάθε ένα που το σκίζει εσώτερα.

Thursday, February 4, 2010

76. Θέατρον

"To weep is to make less the depth of grief."
William Shakespeare, Henry IV, Pt. II

Έχω να κλάψω δύο χρόνια. Μου λείπει η ανακούφιση μετά τα αναφιλητά, οι ανάσες που παίρνεις για να ανακτήσεις το οξυγόνο. Με γονάτισε η πίεση χωρίς ανακούφιση, με έχει εξουθενώσει. Πέρασα τη μισή μέρα σήμερα προσπαθώντας να κλάψω. Τίποτε. Οι αδένες αρνούνται να δουλέψουν ανταποκρινόμενοι στο συναίσθημα, αν και δουλεύουν κανονικά σε εξωτερικά ερεθίσματα όπως η κούραση των ματιών, ο καπνός, ή το καυσαέριο.

Είπα να το ψάξω απόψε στο διαδίκτυο. Δεκάδες ιστοσελίδες με συμβουλές. Πώς να σταματήσετε να κλαίτε. Πουθενά "πώς να ξαναρχίσετε να κλαίτε." Γελοίες, στην κατάστασή μου, λύσεις για τα λάθος προβλήματα: "κατάπιε το σάλιο σου, δάγκωσε τη γλώσσα σου." Πώς γίνεται να ξέρουμε τόσα πολλά για τις μεθόδους της αυτο-καταστολής και τόσο λίγα για τους μηχανισμούς της έκφρασης;

Έκλεισα το κουτάκι της διαδικτυακής έρευνας. Δεν είχε νόημα. Κατέληξα ήδη στην θεωρία μου διαισθητικά. Το κλάμμα ως έκφραση συναισθημάτων έχει μια αναγκαία συνθήκη πέρα από την οδύνη: την δυνατότητα ενός μάρτυρα. Οι άνθρωποι που σταματούν να μπορούν να κλάψουν είτε έχουν παραιτηθεί από την ιδέα ότι θα τους συμπονέσει ποτέ κάποιος είτε έχουν πάψει να πιστεύουν ότι θα μπορέσουν ποτέ να δώσουν στην οδύνη τους στο σωστό της μέτρο απέναντι στον άλλο. Η παύση του κλάμματος μαρτυρά ένα είδος απόλυτης, μόνιμης υπερχείλισης της οδύνης απέναντι στην προοπτική του μοιράσματός της με τον άλλο.

Στον αντίποδα βρίσκονται τα μικρά παιδιά, που έχουν ακόμα εκείνη την τρομερή ικανότητα να παρασέρνονται από την ίδια την μίμηση της θλίψης, να γίνονται ολοφυρόμενοι και συμπονετικοί μάρτυρες μαζί· αρχίζουν να κλαίνε στα ψέμματα και μετά, συγκλονισμένα και φοβισμένα απ' την δική τους αναπαράσταση, κλαίνε στα αλήθεια. Όχι "μίμησις πράξης σπουδαίας και τελείας", αλλά "σπουδαία και τέλεια πράξη μίμησης".

Wednesday, February 3, 2010

75. Διαζύγιο

Σήμερα στο μάθημα, επεξήγηση του τι σημαίνει "cash nexus" (Marx), δηλαδή τι εννοούμε όταν λέμε ότι η χρηματική σχέση αποτελεί την κυρίαρχη μορφή ανθρώπινης σχέσης. Διαζύγιο: η στιγμή κατά την οποία, κάτω από το ευγενές δέρμα του απωλεσθέντος οικογενειακού ειδυλλίου, προβάλλει η νεκροκεφαλή που λέγεται "περιουσιακοί διακανονισμοί." Η ένοχη, απαρνημένη γνώση όλων μας για την ύπαρξη της νεκροκεφαλής. Παγωμένα βλέμματα αμηχανίας και δυσαρέσκειας στο ακροατήριο. Η Μενεγάκη δεν είναι πια η ίδια με μαρξική γενειάδα.

74. Νέος Νόμος

"ἰὼ θεοὶ νεώτεροι, παλαιοὺς νόμους καθιππάσασθε κἀκ χερῶν εἵλεσθέ μου."
Αισχύλος, Ευμενίδες

Η βάση του νέου νόμου --του νόμου κόντρα στον νόμο, δηλαδή της δικαιοσύνης-- δεν είναι η ευσπλαχνία. Η ευσπλαχνία, η διακοπή του κύκλου του αίματος,  αποτελεί το περιεχόμενό του, το οποίο όμως είναι ανίκανο από μόνο του να υπερνικήσει το ζοφερό μεγαλείο, την χθόνια οργή αυτού που επιστρέφει. Η βάση του νέου νόμου είναι η καλοτυχία: η ανέλπιστη ισορροπία της ζυγαριάς της ετυμηγορίας, το συμβάν που την γέρνει, την ύστατη στιγμή, στην αθώωση· που σημαίνει, στον καθαρό αέρα της ακαθοριστίας, πέρα από την επανάληψη του ίδιου. Η δικαιοσύνη είναι ένα καλότυχο πέταγμα του ζαριού πάνω στην τσόχα που απλώνει η διαφωνία. 

73. Τετάρτη της στάχτης

"Πόσο με πληγώνεις!" ψιθύρισε το κάρβουνο στο ξύλο. "Καθόμουν εκεί, μες στην χωρίς όνειρα αυτοκρατορία της πέτρας, και μετά ήρθες και έβαλες τα δάχτυλά σου --πόσο κρύα είναι!-- στο δέρμα μου, και μέτρησες τα οστά μου, και ψηλάφισες τις ουλές μου. Και τώρα η φλόγα σφυρίζει μέσα μου και θρυμματίζομαι, θρυμματίζομαι σε τόσα πολλά στόματα, το καθένα τους άστρο, πυγολαμπίδα, πληγή.

"Κοίτα όμως και μένα!" απάντησε το ξύλο. "Δεν πρόλαβα να σε ακουμπήσω και ήδη γίνομαι κάρβουνο και γω. Το δέρμα μου σκάει σε δεκάδες φλεγόμενα σημεία, τα μάτια μου είναι δακρυσμένα και τυφλά, το σώμα μου γίνεται καπνός. Μήπως σε πόνεσα χωρίς να πονέσω και γω; Είμαστε το ένα το τέλος του άλλου. Και η αρχή. Κάποτε ήμασταν νέα βλασταράκια στο δέντρο, και τώρα, όταν ενώνουμε τα στόματά μας να φιληθούμε, ανασαίνουμε στάχτη."

"Επειδή είμαστε ορφανά από δέντρο μας κατάντησαν έτσι!" έκλαψε πικρά το κάρβουνο.

"Η στάχτη όμως επιβιώνει", απάντησε το ξύλο. "Είναι αυτό που επιβιώνει."

Tuesday, February 2, 2010

72. Στρατιωτάκια

Παρέταξα όλα μου τα στρατιωτάκια για μάχη. Ο στρατηγός αυτοκτόνησε, οι λοχαγοί αυτομόλησαν, τους πεζικάριους τους θέρισε η πείνα. Όλα ήταν υποχώρηση, κούραση και λάσπη ίσα με το γόνατο. Όλα ήταν νύχτα και αναμονή και χαρακώματα όπου παραμόνευαν λογής-λογής θάνατοι. Η μέρα με βρήκε ελαφρώς τραυματία, αξύριστο, με κόκκινο το μάτι. Ο αφρός απ' τα σεντόνια είχε γεμίσει τα χείλη με αλάτι. Καλημέρα, είπα σε όλους, και άφησα το φως να με ανεβάσει στο φορείο του. Διέσχισα το δρόμο ξαπλωμένος ανάσκελα, με το πικρό χαμόγελο του βετεράνου, κι ας μην έφτασα καν στο μέτωπο.

Monday, February 1, 2010

71. Οπτικά

Εθισμένη στην εγκάρδια φλυαρία της "επικοινωνίας", η αστική κοινωνία προβάλλει μια απαίτηση όταν οσμίζεται πως υπάρχει κάτι που δεν κατανοεί: "μίλα ξεκάθαρα. Μόνο αυτός που μιλά ξεκάθαρα ξέρει για ποιο πράγμα μιλάει."

Η μυωπία όμως δεν διορθώνεται αν οι φακοί δεν έχουν παραμόρφωση τέτοια που να αντισταθμίζει αυτή του φυσικού φακού του ματιού. Και σήμερα, δεν υπάρχει μεγαλύτερη απάτη από την διαβεβαίωση ότι η αδιαμεσολάβητη, εμπειρική θεωρία των πραγμάτων είναι ακριβής.

70. Στερητικά

Ανηλεής, άμωμος, άτρωτος, αλεξίκακος, απρόβλεπτος, ακατάβλητος, αδιανόητος, ασύλληπτος, αναιδής, ακάματος, ανίερος, άσπιλος, άκαμπτος, ακυβέρνητος, άυπνος, άρρητος, απέθαντος, αμετροεπής, ασυμβίβαστος, άτοπος, άκαιρος, αλύτρωτος, ανήσυχος, αφερέγγυος, ανυπόστατος, ασταθής, ασυμπτωτικός, απαρηγόρητος, ασύμφορος, αναμάρτητος, ασώματος

ο έρωτας.

69. Κυνηγοί

Ο ένας, αφού έχει γκρεμοτσακιστεί κυνηγώντας θηράματα, λαθεύει στους υπολογισμούς του στον δρόμο για τον Χάροντα, για αυτό δεν μπορεί να πεθάνει και περιπλανιέται (Κάφκα, "Ο κυνηγός Γράκχος").

Ο άλλος είναι στο κατόπι του θυράματος, αλλά στο δικό του κατόπι του βρίσκεται ήδη ο θάνατος, αλάθητος κυνηγός (Χ. Μπράβος, "Ήμερος ύπνος").

Ο τρίτος δεν μπορεί να λαθέψει στο σημάδι από τη στιγμή που σκοτώνεται ο ίδιος. Ο νεκρός αναπαράγεται με τον φόνο, όπως ο ζωντανός με τον έρωτα (Τζάρμους, "Ο Νεκρός").

Στόχος, αστοχία. Θύτης, θύμα. Μνήμη, λήθη. Θανείν και αποκτένειν. Μέλανας δρυμός, ψηλά δέντρα. Έξαφνα μου ρθαν στον νου οι κυνηγοί.

68. Η πτώση του οίκου των Άσερ

Κάθε εγώ είναι ένα άδειο σπίτι όπου εγκαθίσταται ο θάνατος. Τη δυσοσμία που αναδύεται από το σπίτι αυτό τη λέμε "προσωπικότητα."