Saturday, January 30, 2010

67. Αξιωματική ισότητα, ταυτοτισμός, πειθαρχία

Γιατί πρέπει ένας κομμουνιστής σήμερα να επιμένει, ακόμα και συγκρουσιακά, ακόμα και με το κόστος σύγκρουσης με κομμάτια της αριστεράς, πάνω στην απόλυτη ισότητα όλων, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής, σεξουαλικότητας; Για λόγους αρχής, φυσικά.  Ένας κομμουνισμός που έχει απεμπολήσει την σφοδρή επιθυμία για αξιωματική ισότητα, που την έχει, με τον ένα ή άλλο τρόπο, εκχωρήσει σε αυτή ή την άλλη στρεβλά εννοούμενη μορφή "πολιτικού ρεαλισμού", δεν αξίζει το όνομά του.

Αλλά και για λόγους βιώσιμης πολιτικής στρατηγικής: η τάση του ιστορικού κομμουνισμού να εκτοπίσει κάθε είδους ενασχόληση με την σεξουαλική, έμφυλη ή φυλετική διαφορά στο όνομα της πρωταρχικότητας του προλεταριάτου έδωσε απλώς τον χώρο στον φιλελευθερισμό να ασκήσει πολιτισμική, και σε τελική ανάλυση ιδεολογική, ηγεμονία πάνω στις γυναίκες, τους ομοφυλόφιλους, τους μετανάστες, για τους οποίους οι αγκάλες του φάνηκαν ανοιχτότερες από τις δικές μας --στον βαθμό βέβαια που μπορούσαν να εγκολπωθούν κοινωνικά ως καταναλωτές.

Ο ταυτοτισμός, ο κατακερματισμός δηλαδή της κοινωνίας σε ομάδες ουσιοκρατικά εννοούμενων συμφερόντων, είναι δημιούργημα αυτής ακριβώς της εκχώρησης. "Καμμία παραχώρηση στον ταυτοτισμό" δεν σημαίνει οχύρωση πίσω από αντίπαλους ταυτοτισμούς. Σημαίνει ενεργητικό αγώνα στο όνομα της κομμουνιστικής υπόσχεσης για όλους (ας μην ξεχνάμε την σημασία των γυναικείων δικαιωμάτων για τις πρώιμες, πολιτικά ενεργές κομμουνιστικές αλληλουχίες στη Σ. Ένωση, την Κούβα ή την Κίνα, ή την στενή ιστορική σύνδεση, στην Αμερική, την Βρετανία, την Ιταλία, την Ελλάδα ή τις Φιλιππίνες, κομμουνισμού και  ομοφυλοφιλικής έκφρασης). Δεν αντιπαλεύουμε τον φιλελευθερισμό μόνο με την ανυποχώρητη αντιπαράταξη μαζί του, αλλά και διεκδικώντας πίσω την πολιτισμική ηγεμονία που του εκχωρήσαμε σταδιακά παντού. Ο κομμουνιστής δεν έχει δικαίωμα να μην είναι επίσης φεμινιστής, υπέρμαχος των δικαιωμάτων των σεξουαλικών μειονοτήτων, υπέρμαχος των δικαιωμάτων των μεταναστών.

Και από την άλλη, η αυθεντική οικουμενικότητα της κομμουνιστικής υπόσχεσης, η δυνατότητά της να αποτελέσει βάση υποκειμενικοποίησης και πραγμάτωσης για κάθε άνθρωπο, είναι η μόνη βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί μια νέα συλλογική πειθαρχία. Αυτό θα αποκτήσει τεράστια σημασία στην (πιθανή) περίπτωση μακροχρόνιας καπιταλιστικής κρίσης. Δεν πρέπει, σε μια τέτοια περίπτωση, η ελευθερία έκφρασης της "ταυτότητας της ετερότητας" να αποτελέσει το τελευταίο προπύργιο αντίστασης ενός αλλιώς ομολογουμένως αδιέξοδου μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης.

66. Όλοι εναντίον όλων

Δημοσιογράφοι εναντίον αγροτών. Είναι προτιμότερη η αυτοκτονία από την ομηρία των άλλων, βεβαιώνει ένας. Αν ζεις με το πιστόλι στον κρόταφο, τράβα την σκανδάλη, αποφαίνεται. Πηγή της αξιοπρόσεκτης πρόσβασης στην βίαια εικονογραφία; Η κατοπινή αναφορά, μισο-εκδικητική, μισο-ντροπιασμένη, στην χρηματική απαξία της δημοσιογραφικής λέξης, που τώρα υψώνεται σαν εκδικητής άγγελος πάνω από την συντριβή άλλων, ενώ ταυτόχρονα η ντροπιαστική φθήνια της τής κόβει τα φτερά, αναδεικνύει την μνησικακία που ήδη εμπεριέχει η ηθικολογία. Πιο πριν, γύρω από το σκάνδαλο των ακριβοπληρωμένων της ΕΡΤ, "κοινή γνώμη" εναντίον δημοσιογράφων. Όταν όλοι πληρώνονται λιγότερο, όλοι πληρώνονται υπερβολικά πολύ. Σε λίγο λοιπόν, όλοι εναντίον όλων. Πριν λίγους μήνες, η ηθικολογία για τον Δεκέμβρη ήταν υψηλόφρων, γεμάτη προτάσεις που οι περισσότεροι διάβαζαν με πλαταγισμό των χειλιών, τόσο τους γλύκαινε η φαντασιακή γενναιοδωρία που προέβαλλαν στο φρόνημά τους: εθελοντισμός, αλτρουϊσμός, κοινωνική προσφορά. Τώρα, το υψηλό φρόνημα ακούγεται όλο και πιο κούφιο χωρίς την σωστή δόση επιθετικότητας· όλο και περισσότεροι έλκονται από την (προς το παρόν) ρητορική βία εναντίον άλλων, που τους προσφέρεται και θα τους προσφέρεται απλόχερα για καιρό --φτάνει να μην εμπεριέχει ψήγμα ταξικής συνείδησης και πολιτικής ρήξης.

Πολλοί απορρίπτουν ως εξτρεμιστική κάθε αναφορά στην ανάγκη συγκρουσιακής ταξικής συνειδητοποίησης· λιγότεροι νιώθουν τον ίδιο αποτροπιασμό για τον καθημερινά εντεινόμενο πόλεμο όλων εναντίον όλων, τις νυχιές που καταφέρνουν όσοι πνίγονται στο πρόσωπο των άλλων καθώς ο αέρας τελειώνει στα πνευμόνια τους. Αυτό είναι το αστικό αντίδοτο στον μαρξικό "φανατισμό": η ανερμάτιση, δίχως κατεύθυνση λύσσα που αντικαθιστά εν μία νυκτί την στομφώδη ηθικολογία απέναντι στους εξεγερμένους. Η δημόσια σφαίρα της Γερμανίας στο  πρώτο μισό της μοιραίας δεκαετίας του 30 είναι γεμάτη αφιονισμένες διερευνήσεις του "τις πταίει". Μέχρι να βρεθεί αυτός που μπορεί να συγκεντρώσει πάνω του όλη την κοινωνική απογοήτευση και οργή, πρέπει να καλλιεργηθεί το ίδιο το πνεύμα της μνησικακίας, να τρυπώσει σε κάθε εκδήλωση της κοινωνικής συνείδησης. Ο φασισμός γεννιέται αφού έχει εξολοθρεύσει την δίδυμη αδερφή του, την επανάσταση,  καταδικάζοντάς την σε ασιτία μέσα στην μήτρα της κοινωνικής ιδεολογίας.

65. Κόμμα

Πολιτικό κόμμα: Το τελευταίο προπύργιο του μοντερνισμού; 

Η λενινιστική σύλληψη του κόμματος είναι για την πολιτική ότι ο Οδυσσέας του Joyce για την λογοτεχνία: η ενσάρκωση της μεταμόρφωσης της ακραιφνούς εικονοκλασίας σε νέο κλασικισμό, σε κλασικισμό του νέου. Στην περίπτωση της πολιτικής, αυτός ο κλασικισμός δεν ξεπεράστηκε ποτέ. Ούτε ο κινηματισμός, ούτε η "κοινωνία των πολιτών", ούτε η ακροαριστερή τρομοκρατία, ούτε ο "τρίτος δρόμος", ούτε καμμία από τις χλιαρές και χωρίς κατεύθυνση προσπάθειες "ανανέωσης" της αριστεράς δεν απετέλεσε ποτέ ουσιαστική απειλή για την πρωτοκαθεδρία του κόμματος και της κομματικής πειθαρχίας ως αξεπέραστης δομής της πολιτικής νεωτερικότητας. 

Ουσιαστικά, ο πολιτικός μεταμοντερνισμός είναι η προσπάθεια να εκβιαστεί η έλευση ενός πολιτικού "μετά" με μη πολιτικά μέσα: αισθητική, ηθική, ψυχανάλυση, φιλοσοφία. Αυτή η προσπάθεια δεν πέτυχε και δεν μπορεί να πετύχει. Το κόμμα είναι η έκφραση ενός πολιτικού Καθολικισμού που συνθλίβει άκοπα κάθε Μεταρρύθμιση, εξαναγκάζοντας τους πιο άκαμπτούς του εχθρούς στην έξοδο από την ίδια την αρένα της αναμέτρησης για εξουσία.

Εδώ βρίσκεται το πιο αδύναμο σημείο του Μπαντιού, το σημείο που τον επιστρέφει σε μια αμηχανία που δεν του ταιριάζει και που έχει σε κάθε άλλο επίπεδο σχεδόν αφήσει πίσω του: στο ότι το μοναδικό πράγμα που εξακολουθεί να μπορεί να αντικαταστήσει το κόμμα --πηγή πολιτικής αποτελεσματικότητας επειδή είναι πηγή σταθεροποιητικής αδράνειας, μαγνητικός πόλος που επιτρέπει στη μάζα να συγκεντρωθεί, να βρει το βάρος της και τα πατήματά της στην πολιτική διαδικασία-- είναι ένα άλλο κόμμα. Στην πολιτική, δεν έχουμε ακόμα βρει τον τρόπο να γίνουμε μεταμοντερνιστές.

Wednesday, January 27, 2010

64. Συζητώντας με τον γιό μου

(Στον γιό μου)

- Μπαμπά, υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από το άπειρο, το άπειρο ένα, άπειρο δύο...
-Ίσως όχι, γιατί το άπειρο είναι ήδη όλα αυτά. Είναι μεγαλύτερο σαν αριθμός από κάθε αριθμό που μπορείς να φανταστείς, οπότε είναι ήδη μεγαλύτερος από αυτό που λες άπειρο ένα, άπειρο δύο...
- Μπαμπά, ξέρεις ποιος μετράει ως το άπειρο;
- Ποιος;
- Ο Θεός.
- Γιατί το νομίζεις αυτό;
- Γιατί ο Θεός ζει από πάντα.
- Α, επειδή έχει άπειρο χρόνο να το μετρήσει. Εγώ όμως δεν πιστεύω στον Θεό.
- Χα! Σε τι πιστεύεις;
- Όχι στο Θεό.
- Και ποιος μας έφτιαξε;
- Εμένα; Ο μπαμπάς μου και η μαμά μου.
- Και αυτούς;
- Οι δικοί τους. Και κείνους, οι δικοί τους. Θα μου πεις, ποιος έφτιαξε τους πρώτους μπαμπάδες και μαμάδες. Κανείς, νομίζω. Κάποιοι λένε πώς προερχόμαστε από ένα είδος πιθήκου. Ποιος ξέρει;
- Χα χα! Εσύ ήσουν πίθηκος, το θυμάμαι.
- Μπορεί, και εσύ πιθηκάκι.
- Χα χα. Λες χαζομάρες.
...
-Οπότε, οι αριθμοί λέγαμε είναι άπειροι.
-Ναι, τρέχουν πιο γρήγορα απ' τα γράμματα.
-Γιατί το λες αυτό;
-Γιατί τα γράμματα είναι μόνο 40.
-24.
-Ναι, 24. Ενώ οι αριθμοί είναι άπειροι.
-Σωστά. Αν όμως βάλεις τα γράμματα μαζί, ξέρεις πόσες λέξεις φτιάχνεις;
-400.
-Πολλές χιλιάδες. Και αν βάλεις όλες τις λέξεις σε κάθε δυνατό συνδυασμό ξέρεις πόσες προτάσεις φτιάχνεις;
-1000.
-Άπειρες. Έτσι, και τα γράμματα είναι με τον τρόπο τους άπειρα. Τώρα που πας στην πρώτη και σκέφτεσαι για τα 24 γράμματα και τα 10 ψηφία ξέρεις τι γίνεται;
-Τι;
-Μπήκε μέσα στο μυαλό σου, να, εδώ μέσα, το άπειρο. Και θα είναι εκεί, σ' αυτό το μικρό κεφαλάκι. Μόνο με 24 γράμματα και 10 ψηφία.
-Χα!
-Καληνύχτα.
-Καληνύχτα.

Tuesday, January 26, 2010

63. Σοκ και δέος

(Για τον Godel)

Τρέμω την ανεπάρκεια μου, τρέμω την δύναμή μου, τρέμω την ηλιθιότητά μου, τρέμω την ευφυϊα μου.

Γιατί δεν τρέμω; Η φαινομενική αταραξία μου δεν είναι παρά συντονισμένη, σε όλο το κορμί, στο μυαλό και στα σωθικά μου, ταραχή.

Στο μάτι του κυκλώνα, στην καρδιά της έκρηξης, όλα είναι ήρεμα. Βλέπει κανείς τα συντρίμμια να εκτινάσσονται με κίνηση αργή, μακριά του. Βρίσκεται ήδη ανάμεσα στα συντρίμμια και ονειρεύεται.

62. Ένας, δύο, τρεις κόσμοι

1900-1917: 1 κόσμος (αστική δυτική δημοκρατία· υπόλοποι κόσμοι υποταγμένοι· "υψηλός ιμπεριαλισμός")
1917-1933: 2 κόσμοι (αστική δυτική δημοκρατία, κομμουνιστική επανάσταση)
1933-1945: 2 κόσμοι (φασισμός, αντιφασιστικό μέτωπο)
1945-1955: 2 κόσμοι (αστική δυτική δημοκρατία, υπαρκτός σοσιαλισμός)
1955-1970: 3 κόσμοι (αστική δυτική δημοκρατία, υπαρκτός σοσιαλισμός, τρίτος κόσμος [συμβάν "Μάο"]/"τρίτος δρόμος" [δυτικοευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία])
1970-1989: 2 κόσμοι (υπαρκτός σοσιαλισμός, αστική δυτική δημοκρατία)
1989-2001/8: 1 κόσμος (αστική δυτική δημοκρατία· υπόλοιποι κόσμοι υποταγμένοι· Pax Americana)
2008-         : ? κόσμοι

Γενικοί νόμοι της αλληλουχίας:
α) Μέγιστη τιμή κόσμων 3, ελάχιστη τιμή κόσμων 1.
β) Οι τιμές των κόσμων μεταβάλλονται μόνο με πρόσθεση ή αφαίρεση του 1. Ποτέ δεν προστίθεται (και δεν αφαιρείται) πάνω από ένας κόσμος.
γ) Η αλληλουχία 1900-2008 αρχίζει και κλείνει με 1 κόσμο.
δ) 1 κόσμος=ο βαθμός μηδέν της πολιτικής ιστορίας.

61. Η ενδέκατη θέση

"Οι φιλόσοφοι έχουν μέχρι τώρα ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους, το ζήτημα, όμως, είναι να τον αλλάξουμε".

Η συμβατική ανάγνωση της ενδέκατης θέσης για τον Φόυερμπαχ επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αυτά που η γραμματική θα ονόμαζε ρήματα: "ερμηνεύσει"/"αλλάξουμε." Στα δύο αυτά ρήματα εντοπίζει, ως αναμενόμενο, ένα αντιπαραθετικό σχήμα: παθητικότητα/ενεργητικότητα. Όλα είναι ξεκάθαρα: Ο Μαρξισμός είναι η φιλοσοφία που δεν ερμηνεύει απλώς τον κόσμο αλλά τον αλλάζει.

Η συμβατική ανάγνωση της ενδέκατης θέσης για τον Φόυερμπαχ αγνοεί εντελώς αυτά τα οποία η γραμματική, αλλά και η φιλοσοφία, θα ονόμαζε υποκείμενα. Πόσα υποκείμενα έχει η πρόταση; Ένα. "Οι φιλόσοφοι." Ή μήπως δύο; Ποιό είναι το υποκείμενο του ρήματος "αλλάξουμε";

Η ερώτηση είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι φαίνεται. Γιατί επισύρει άμεσα μια δεύτερη ερώτηση. Αν εννοήσουμε ότι το υποκείμενο του ρήματος "αλλάξουμε" είναι "εμείς, οι φιλόσοφοι", τότε τι έχει δώσει ξαφνικά στη φιλοσοφία την δύναμη να κάνει κάτι που κανείς φιλόσοφος δεν έκανε ποτέ πριν; Και μια τρίτη ερώτηση: Μιλάει όντως το υπόρρητο υποκείμενο του ρήματος ως φιλόσοφος; Και στο κατόπι, άλλες: Είναι η ενδέκατη θέση μια θέση που αφορά τη φιλοσοφία; Είναι η αλλαγή του κόσμου ένα καθήκον που εμπιστεύεται στη φιλοσοφία; Ήταν ο Μαρξ των Θέσεων φιλόσοφος; Ή μήπως η όλη ανάγνωση πάσχει από την αδυναμία να δει, στο σημείο ακριβώς αυτό, το χάσμα που ανοίγεται επιτελεστικά ανάμεσα στην φιλοσοφία και την αντι-φιλοσοφία, τη μη- φιλοσοφία, τη σκέψη που, προκειμένου να αλλάξει τον κόσμο, πρέπει πρώτα να καταστρέψει τη φιλοσοφία;

Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο Μαρξ έπαψε να είναι φιλόσοφος από τότε που έπαψε να είναι ένας ακόμα νέος εγελιανός. Εγκατέλειψε τη φιλοσοφία: για την ιστοριογραφία, για τα καθήκοντα της πολιτικής οργάνωσης της Διεθνούς Ένωσης Εργατών, για την πολιτική οικονομία. Η ενδέκατη θέση δεν είναι μια θέση την οποία απευθύνει στη φιλοσοφία η φιλοσοφία, μια θέση που εκπορεύεται από το υποσύνολο "Χ φιλοσοφία" στο σύνολο "φιλοσοφία". Δεν είναι μια θέση που επικαλείται μια κάποια υπερβατική δυνατότητα της φιλοσοφίας να είναι, ως δια μαγείας, κάτι άλλο από φιλοσοφία. Είναι μια θέση που προϋποθέτει το τέλος της φιλοσοφίας. Είναι μια θέση που επικαλείται, σκανδαλωδώς, μια θέση εκτός του συνόλου ή μια θέση που ανατέμνει το σύνολο. Και το υποκείμενο που κατονομάζει είναι σκοτεινό. Γιατί η θέση του (αν όχι φιλόσοφοι, τι;) δεν έχει θέση, δεν βρίσκει θέση στο πεδίο το οποίο ονομάζεται "φιλοσοφία". Η ενδέκατη θέση έρχεται από ένα σημείο χωρίς ταυτοποιήσιμη θέση μέσα στη φιλοσοφία, αλλά και χωρίς θέση σε αυτό ή εκείνο τον ταυτοποιήσιμο χώρο εκτός φιλοσοφίας (ανθρωπολογία, θεολογία, κοινωνιολογία, ψυχολογία...). Αλήθεια, πού ακριβώς, μέσα στα πλαίσια της θεσμικής κατάτμησης των επιστημονικών πειθαρχιών, ανήκει ο "Μαρξισμός"; 

Η ενδέκατη θέση δεν είναι ένα ακόμα φιλοσόφημα, τροφή για τα αδηφάγα σαγόνια του πολιτικού Πραγματικού. Είναι η ίδια η μορφή της βίας που ασκεί το πολιτικό Πραγματικό στη φιλοσοφία.

Monday, January 25, 2010

60. Πολιτική

(Για τον Νικόλα Δευτερά)

Πόσο μεγάλο λάθος κάνουν οι φιλόσοφοι που ξεχνούν το μάθημα που πήρε ο Πλάτωνας από τον Διονύσιο, Τύραννο των Συρακουσών --όσοι νομίζουν πως η πολιτική είναι απλά μια προέκταση της φιλοσοφίας, ένα πεδίο εφαρμογής φιλοσοφικών αφαιρέσεων! Η πολιτική είναι ένα ζευγάρι ατσάλινα σαγόνια που κατασπαράσσουν φιλοσόφους για πρωϊνό. Από καθαρά φορμαλιστική άποψη, η πολιτική είναι ο χώρος του απόλυτα κακού, γιατί είναι ο χώρος όπου τα πάντα μιλούν με γλώσσα διχαλωτή, και όπου το κάθε τι μετατρέπεται στο αντίθετο του φαινομενικού εαυτού του. Μέσα όμως σ' αυτόν τον φριχτό χώρο, που ο ιδεαλισμός, ο ώριμος τουλάχιστον, τρέμει και απεχθάνεται, γεννιέται αυτό που δεν μπορεί να γεννήσει η φιλοσοφία: η αλήθεια.

Η πολιτική γεννάει την αλήθεια όπως γεννιέται το κάθε τι: περιβεβλημένη από αποκρουστική βλέννα, γεμάτη ακαθαρσίες, τυλιγμένη σε αίμα και σπλάχνα. Δεν είναι θέαμα για ευπρεπείς και μυγιάγγιχτους φιλοσόφους αυτό.

59. Αυτόν τον αντισημιτισμό ποιος θα τον πάρει;

Αν δεν ήταν τραγικό, θα ήταν αστείο. Ο ένας, στις 19 του Γενάρη γράφει (στο Indymedia): "Είναι γνωστό ότι σχεδόν όλοι οι Έλληνες μισούσαν και μισούν τους Εβραίους, λόγω της διαφορετικής θρησκείας και του αξιοθαύμαστου πολιτισμού τους και γι’ αυτό έκαναν πάντα ό, τι μπορούσαν, για να τους εξοντώσουν". Μην ψάχνετε για ιστορικά στοιχεία που να δικαιολογούν τον απίστευτο ισχυρισμό ότι υπήρξε διαχρονική, συντεταγμένη προσπάθεια εξόντωσης των Εβραίων από Έλληνες (η Ελλάδα ήταν μια από τις ελάχιστες χώρες στην Ευρώπη με πραγματική και μαχητική αντιφασιστική Αντίσταση, σε αντίθεση με την ντροπιαστικά αντισημιτική και φιλοφασιστική στάση πολλών άλλων): δεν υπάρχουν και προφανώς δεν χρειάζονται στοιχεία.

Ο άλλος (στο Έθνος σήμερα) καμαρώνει θριαμβευτικά για το ότι οι τέσσερις στους πέντε συλληφθέντες για τον εμπρησμό δεν ήταν Έλληνες αλλά Άγγλοι και Αμερικάνοι (το από πού προκύπτει ότι εργαζόταν στην νατοϊκή βάση δεν το έχω κατανοήσει, το Βήμα μιλά για σερβιτόρους και πορτιέρηδες σε νυχτερινά κλαμπ).

Έχουμε εδώ τα δύο πρόσωπα της αριστερής παθολογίας που εκδηλώνεται ραγδαία με αφορμή την δήθεν ενασχόληση με τον "αντισημιτισμό": από τη μία πλευρά μια "αριστερά" που ενδιαφέρεται πρωτίστως να αποκηρύξει οτιδήποτε έχει σχέση με το έθνος, με έναν τυφλό φανατισμό που παραπέμπει σε φονταμενταλιστικό μίσος στραμένο όμως στον εαυτό-ως-άλλο. Και από την άλλη, μια άλλη "αριστερά", της οποίας πρώτο μέλημα και βασικότερη ασχολία είναι πώς να βγάλει το μάτι της πρώτης, προβάλλοντας το διαμετρικά αντίθετο --και εξίσου τερατωδώς αβάσιμο: "σχεδόν κανείς Έλληνας δεν είναι αντισημίτης, και άρα ο αντισημιτισμός είναι συνομωσία των πραγματικών αντισημιτιστών, που είναι οι αγγλο-αμερικάνοι σιωνιστές."

Εξίσου αδιανόητα πράγματα και για τις δύο οπτικές: α) Η πιθανότητα κάποιοι Έλληνες να είναι αντισημιτιστές και κάποιοι άλλοι να μην είναι, τουλάχιστον όχι με την τοξικότητα εκείνη που προϋποθέτει η ενοχική ισοπέδωση· και μαζί, η πιθανότητα ο αντισημιτισμός ως θεμελιακή έκφραση ρατσισμού να ξεπερνά, διαχρονικά, τα σύνορα της αυτιστικής μας εμμονής με την διεθνή εικόνα μας. β) Η πιθανότητα να έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία η καταστροφή της ανεκτίμητης συλλογής της συναγωγής από την εθνικότητα των καταστροφέων της. γ) Η πιθανότητα και οι δύο οπτικές να είναι εξίσου κυνικά αδιάφορες για το πάσχειν του εθνοτικού Άλλου εκ μέρους, υποτίθεται, του οποίου γίνεται ο καυγάς. Εξίσου αδιάφορες γιατί στην πραγματικότητα το αντικείμενο της οργής τους είναι όχι τα αναίτια πάθη του Εβραίου έλληνα πολίτη, αλλά η αντίπαλη ("ενδοτική", "φασίζουσα", "αμερικανοκρατούμενη", "σταλινική", κλπ) αριστερά. Σαν τις κλασικές εκείνες στιγμές του σινεμά και της λογοτεχνίας όπου καταλαβαίνει κανείς ότι ο καυγάς δύο ανδρών για μια γυναίκα αφορά πολύ περισσότερο τα ναρκισιστικά διακυβεύματα των ίδιων και πολύ λιγότερο το υποτιθέμενο αντικείμενο του πόθου τους.

58. Γιατί καταρρέει η αριστερά;

Το κατεξοχήν πολιτικό παράδοξο του καιρού: ο διεθνής καπιταλισμός σε κρίση χωρίς διαφαινόμενη διέξοδο, η ιδεολογία του νεοφιλευθερισμού ξεγυμνωμένη και ανυπεράσπιστη, και η αριστερά σε φάση άκρας εσωστρέφειας, εσωτερικής διαμάχης, διάσπασης, αλληλοϋπονόμευσης. Ας μη γελιόμαστε, δεν πρόκειται για μαχαίρια που βγαίνουν ώστε να κυριαρχήσει εσωτερικά μια μερίδα για να κινηθεί ανεμπόδιστα προς την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας: τέτοιο πράγμα δεν υπάρχει ούτε καν στον ορίζοντα. Δεν είμαστε στη Ρωσία του 1905, ούτε του 1917.

Η σκληρή αλλά νομίζω απαραίτητη απάντηση στην ερώτηση "γιατί:" είναι "για τον προφανέστερο και πιο εύλογο λόγο: γιατί η αριστερά όπως έχει σήμερα δεν έχει να προσφέρει τίποτε." Πώς έχει σήμερα η αριστερά; Σήμερα, δηλαδή από το 1989 και μετά, η αριστερά είναι ένας βασικά αμυντικογενής σχηματισμός ο οποίος έπαιξε το ρόλο της οπισθοφυλακής των αστικών αξιών: ανθρώπινα δικαιώματα, προστασία μειονοτήτων, τυπικές πολιτικές ελευθερίες, ελευθερογνωμία, αστική δικαιική τάξη: απαραίτητα και σημαντικά πράγματα φυσικά, αλλά όχι αρκετά για την δικαιώσουν ως την προφανή "εναλλακτική πρόταση" αυτή τη στιγμή. Με λίγα λόγια, τελώντας υπό καθεστώς "αντι-ολοκληρωτιστικού" φόβου για ολόκληρη τη δεκαετία του 90 και του 2000, έχοντας απεμπολήσει σχεδόν πλήρως την έννοια "κομμουνισμός" από το λεξιλόγιό της, η αριστερά, στην κοινοβουλευτική της τουλάχιστον εκδοχή, δεν μπορεί παρά να εμφανίζεται ως τον φτωχό συγγενή, τον άπειρο και κάπως ανώριμο κομπάρσο, του κεντρώου χώρου. Με το χέρι στην καρδιά, τι ακριβώς έχει να προσφέρει αυτή η αριστερά που δεν το προσφέρει με πολύ μεγαλύτερη φερεγγυότητα ως μακροχρόνιο κόμμα εξουσίας το αποκαθαρμένο και νεανικό ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Ανδρέα Παπανδρέου; Αρκεί η πιπίλα της καταγγελίας του δικομματισμού για να αποκρύψει το γεγονός της πλήρους αμηχανίας του χώρου απέναντι στην επαπειλούμενη κατάρρευση του αστικού εποικοδομήματος που οι υπόλοιποι πασχίζουν να σώσουν για ευνόητους λόγους καθώς η αριστερά απλά παρακολουθεί, ή μάλλον δεν αντέχει καν να παρακολουθήσει και έτσι αναζητά διαφυγή από την πραγματικότητα tout court;

Ίσως δεν είναι αρκετή παρηγοριά, αλλά παράλληλοι είναι οι βίοι και των αντίστοιχων κομμάτων στην Ευρώπη. Η στροφή προς τον "καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο", ή καλύτερα, τον "καπιταλισμό που ντρέπεται επαρκώς που είναι τέτοιος" δεν ήταν βέβαια μοναχικό προνόμιο της δικής μας αριστεράς. Το ερώτημα "τι να κάνουμε;" πλανιέται βέβαια παντού στους αντίστοιχους κύκλους, αλλά πλανιέται σχεδόν μηχανικά, χωρίς καμμία αίσθηση του επείγοντος. Η ειλικρινής, ενδόμυχη απάντησή του μοιάζει να είναι: "να περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει, ήτοι, τι θα κάνουν όλοι οι υπόλοιποι." Δεν χρειάζεται να ψάξει κανείς πολύ για να καταλάβει τα αίτια της απύθμενης αυτής αμηχανίας: ο κομμουνισμός εξοβελίστηκε στο πυρ το εξώτερο οικειοθελώς μετά το 89· ο νεοφιλελευθερισμός κατέρρευσε χωρίς να ζητήσει την άδεια των αμφίθυμων, χλιαρών επικριτών του το 2008. Η "αριστερά" έμεινε επίσημα χωρίς το παραμικρό ενισχυτικό ή αποφορτιστικό αποκούμπι: η "κοινωνία των πολιτών" βυθίζεται κάτω από το βάρος της αυξανόμενης ανεργίας και των συμπτωμάτων της (ξενοφοβία, ανασφάλεια, κατάρρευση θεσπισμένων οργάνων "κοινής γνώμης"), το κράτος κατέβασε το κατασταλτικό του προφίλ σε σημαντικό βαθμό, η "ευρωπαϊκή αριστερά" έχει κρύψει το πρόσωπό της στην άμμο, η Λατινική Αμερική είναι πολύ μακριά, οι Η.Π.Α παραπαίουν εξίσου αμήχανα ανάμεσα στον ανερμάτιστο νεοιμπεριαλισμό και τον χλιαρό κρατικό παρεμβατισμό, και η εξέγερση ήρθε νωρίς, με την οργανωμένη, κομματική αριστερά αμήχανη, να προσπαθεί είτε να φανεί μέτοχος εξελίξεων που την είχαν προσπεράσει εξ αρχής είτε να αποδείξει το ηθικό της βαρυστομάχιασμα με τα "έκτροπα" που σημειώθηκαν.

Για κατακλείδα συνηθίζεται το αισιόδοξο μήνυμα. Αλλά αυτές είναι συνταγές για ένα είδος κομματικού λόγου του οποίου η χρεοκοπία διαφαίνεται το ίδιο δραματικά με αυτή των κατεστημένων ιδεολογικών θεσμών του νεοφιλελευθερισμού. Καμμιά ψευδής αισιοδοξία δεν μπορεί να κρύψει την πραγματικότητα. Η αριστερά της περιόδου 1989-2009 πεθαίνει, και δεν θα λείψει σε πολλούς. Και δεν υπάρχει "αριστερά που έρχεται" λες και είναι ήδη επιβιβασμένη σε κάποιο τραίνο και καταφθάνει στο σταθμό όπου την περιμένουμε εναγωνίως με τις ανθοδέσμες. Εμείς είμαστε αυτή η αριστερά: άνθρωποι που περιμένουν τον εαυτό τους να έρθει για να τους λυτρώσει από την αδράνεια του εαυτού τους. Μήπως ήρθε καιρό να αφήσουμε τον εαυτό μας να περιμένει στον σταθμό και να το πάρουμε με τα πόδια; Μήπως θα έπρεπε κατ' αρχάς να επανεξετάσουμε τις τιμές (με την μαθηματική έννοια του όρου) της έννοιας "κομμουνισμός", χωρίς την οποία η "αριστερά" είναι απλώς ένα δυσθεώρητο αλλά όχι ιδιαίτερα γευστικό καρύκευμα στην σαλάτα του αστικού κοινοβουλευτισμού; Αλλά πώς θα γίνει αυτό χωρίς συγκροτημένη και συντεταγμένη σκέψη; Και η δράση; Μα, πιστεύουμε σοβαρά ότι είμαστε έτοιμοι για ιστορικά μετασχηματιστική δράση; Εναντίον ποίου ακριβώς πράγματος; Υπέρ ποίου ακριβώς πράγματος; Η παρούσα συγκυρία δεν συνοδεύεται καν από ένα σχηματικό χάρτη. Καλό θα ήταν να αρχίσουμε από εκεί. Και όχι χωρίς τα όποια αναλυτικά σύνεργά μας, βέβαια. Κάτι για το ταξίδι, γιατί ο δρόμος θα είναι μακρύς: "όταν κάποιος άλλος δίνει επαρκέστερες, πιο αξιόπιστες απαντήσεις από σένα στις ερωτήσεις που προκύπτουν από μια συγκεκριμένη κατάτμηση του αισθητού, καλό είναι να αρχίσεις να διερευνάς μόνος σου μια άλλη."

57. Ανωνυμία και επωνυμία

Στο θεμελιώδες δίλημμα "ανώνυμο ή επώνυμο ιστολογείν;" επέλεξα "τίποτε από τα δύο", δηλαδή αναγκαστικά "και τα δύο." Η ανωνυμία σε προστατεύει, αλλά μόνο από τους άλλους και όχι από τον εαυτό σου.  Η επωνυμία σε προστατεύει από τον εαυτό σου, αλλά όχι από τους άλλους.  Φυσικά, δεν πρόκειται για ισομορφικό ζευγάρι: η ενσυνείδητη διασπορά του ίχνους του ονόματός σου ματαιώνει κάθε ανώνυμη αυτοαναφορά, ακόμα και αν η δεύτερη πλειοψηφεί ποσοτικά σε συντριπτικό βαθμό. Σε τι ελπίζει τότε κάποιος που επιλέγει την ανωνυμία μαζί με την επωνυμία, ή μάλλον, πώς μπορεί να ελπίζει ότι μπορεί να τις επιλέξει μαζί; Ελπίζει πως απ' το όνομα είναι εφικτό να κρατήσει μόνο την ευθύνη και από την απαλειφή του ονόματος μόνο την ελευθερία.

Την ελευθερία από τι όμως; Δεν είναι τούτη η ελευθερία ασύμβατη με την ευθύνη, δεν είναι ελευθερία ακριβώς από την ευθύνη; Όχι απαραίτητα. Όχι αν η "ευθύνη" είναι κάτι άλλο από συνώνυμο, ουσιαστικά, της υπόρρητης υπόθεσης της κυριότητας του εαυτού, της ιδιοκτησίας του κυρίου (ονόματος). Όχι αν "ευθύνη" σημαίνει πιστότητα στην σχέση με μια αλήθεια που χωρίς ελευθερία δεν θα μπορούσε να αρθρωθεί.

Και ο αναγνώστης; Σε αυτόν και σε αυτήν εμπιστεύεσαι ένα ανοιχτό μυστικό, δηλαδή ένα μυστικό χωρίς περιεχόμενο (εφόσον το υποτιθέμενο μυστικό δεν είναι μυστικό από κανένα): προσφέρεις ένα άδειο δώρο με την ελπίδα ότι αυτός που το παραλαμβάνει μαθαίνει να ερμηνεύει ως δώρο την καθαρή χειρονομία και όχι την ιδιοκτησία ενός κάποιου πράγματος. Με αυτόν τον τρόπο, δοσμένο χωρίς να ζητηθεί, το όνομά σου γίνεται πραγματικά ασήμαντο, μεταμορφώνεται εμμενώς σε κάτι άλλο από "στοιχείο" κάποιας σημασίας. Και έτσι ο άλλος, ο μόνος που μπορεί να κοιτάξει κατάματα την πραγματική κενότητα αυτού που του πρόσφερες, σε απελευθερώνει από το όνομα από το οποίο δεν μπορείς ο ίδιος να ελευθερωθείς.

Thursday, January 21, 2010

56. Απορίες

Τι σημαίνει το γεγονός ότι την μοναδική φορά που πολιτεύτηκε (1990), ο Σλαβόι Ζίζεκ κατέβηκε ως υποψήφιος πρόεδρος της Σλοβενίας με το κόμμα "Φιλελεύθερη Δημοκρατία της Σλοβενίας"; Άλλαξε άραγε γνώμη έκτοτε τόσο δραστικά για τον φιλελευθερισμό; Αν ναι, το συζητάει κάπου ανοιχτά αυτό το θέμα;

Tuesday, January 19, 2010

55. Ειρωνεία

Σαν άνθρωπος, μου έχουν πει, είμαι πολύ είρωνας. Λατρεύω τα πειράγματα, βλέπω τον κόσμο λοξά, μου αρέσει, συχνά, ο σαρκασμός.

Δεν ξέρω γιατί αυτό που κυριάρχησε στο γράψιμό μου ιστολογικά είναι μια διάθεση αποκάθαρσης από την ειρωνεία. Ίσως η αίσθηση ότι η ειρωνεία είναι πλέον, ιστορικά, πολυτέλεια. Ίσως η αποζήτηση της λύτρωσης από τον εαυτό μου. Ίσως μια ανακλαστική αίσθηση ότι χρειαζόμαστε, ιδιαίτερα στη χώρα μου, φορείς ενός νέου κλασικισμού, απαλλαγμένου από την ελαφρότητα. 'Ισως, τέλος, μια διαβολικά τριτογενής ειρωνεία, που βρίσκει απόλυτα ειρωνικό το ίδιο το γεγονός της συστηματικής παράκαμψης της δυνατότητας της ειρωνείας εκ μέρους μου.

Όπως και να χει, σήμερα επέστρεψαν οι κακοί μου τρόποι. Και δεν ξέρω πώς αισθάνομαι για αυτό.

Monday, January 18, 2010

54. Εθνικόν είναι...

"Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι αληθές".
Δ. Σολωμός, 1847

Όχι "το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί αληθές ό,τι είναι εθνικόν". Διότι τότε θα επρόκειτο για τερατώδη ταυτολογία η οποία θα έπνιγε μέσα της, μέσα στην θηλιά της αυτιστικής λογικής της, κάθε αλήθεια. Και η αλήθεια δεν αφορά --δεν μπορεί να αφορά-- την ταυτολογική αναπαραγωγή, το ναρκισσιστικό καθρέφτισμα του ίδιου από το ίδιο. Αν η αλήθεια υπήρχε ήδη στο "εθνικόν" τότε το έθνος θα ήταν ήδη η αλήθεια. Με άλλα λόγια, δεν θα υπήρχε καμμία διαφορά, κανένα ίχνος διαφοράς, μεταξύ έθνους και αλήθειας, και τότε η ίδια η φράση του ποιητή θα ήταν άχρηστη και ανόητη.

Ούτε "το έθνος πρέπει να διαχωρίζει, ξεκάθαρα, απόλυτα, το εθνικόν από το αληθές". Διότι τότε το "έθνος" θα αναγνώριζε αυτό που του ανήκει ("το εθνικόν") μονάχα στο μη αληθές, στο ψεύδος, στην ψευδή συνείδηση (με άλλα λόγια, τουλάχιστον σε μια εκδοχή του όρου, στην ιδεολογία, την ιδεολογία του ως έθνους). Το έθνος που θα δεχόταν να διαχωρίσει απόλυτα το εθνικό από την αλήθεια θα ήταν ήδη ένα έθνος συμφιλιωμένο με το ψεύδος. Όντας τέτοιο, όντας δηλαδή πάντοτε ήδη ξένο προς την αλήθεια, θα ήταν επίσης χωρίς καμμία δυνατότητα συμμετοχής στην αλήθεια. Αλλά ένα τέτοιο έθνος είναι σχεδόν αδύνατο, γιατί ένα τέτοιο έθνος δεν θα είχε ποτέ φανταστεί την επανάσταση που το έκανε έθνος. Δεν θα είχε φανταστεί ποτέ τα πρώτα του συντάγματα. Δεν θα είχε φανταστεί την εθνική αντίσταση. Δεν θα είχε φανταστεί τον Διονύσιο Σολωμό.

Το μόνο που λέγεται είναι αυτό: το έθνος πρέπει να μάθει να αναγνωρίζει τον εαυτό του, το νόημά του, αυτό που προσιδιάζει σε αυτό, σε κάτι άλλο από την εικόνα και ομοίωσή του, σε κάτι άλλο από τις λίγο-πολύ ναρκισιστικές διαμεσολαβήσεις του --τούτου του πεπερασμένου, υπανάπτυκτου, αξιοθρήνητου από πολλές απόψεις κρατιδίου στο οποίο έγραφε ο Σολωμός, το οποίο αντικρύζοντας και στου οποίου τις επικρίσεις απαντώντας άφησε ως κληροδότημα την θαυμάσια αυτή φράση. Πόσο πιο ξεκάθαρα θα μπορούσε να μιλήσει για την μαχόμενη, φύσει ατέρμονη, ασυμβίβαστη με κάθε κοινοτισμό ηθική των αληθειών ο Σολωμός; Στα 1847-48 ήταν ακόμη εφικτό να δει κανείς την παγκόσμια αδελφότητα ως προϊόν της εθνικής αφύπνισης. Ήταν ακόμα εφικτό να γράψεις τον "Πόρφυρα" με πρωταγωνιστή έναν άγγλο ναύτη. Ήταν "η άνοιξη των επαναστάσεων." Εθνικών και συνάμα, έστω και αποτυχημένα, ταξικών μαζί.

Σήμερα, που η εικόνα των λαών να πετούν τα στέμματα και τα σκήπτρα κατά γης ένας-ένας υπό το βλέμμα της ελευθερίας ξεθώριασε, τι έμεινε από αυτή τη φράση; Ποιο σύγχρονο έθνος μπορεί να τολμήσει να μιλήσει ως έθνος για αλήθεια (στην περίπτωσή μας,την περίπτωση του Σολωμού, η αλήθεια αφορά στην τέχνη αφενός, στην πολιτική αφετέρου) για πρόσβαση στην αλήθεια, για δικαίωμα αυτοκαθορισμού στη βάση της αλήθειας;

Ο Σολωμός έμεινε πιστός στο έθνος. Ή μάλλον όχι. Έμεινε πιστός σε αυτό που, μέσα από το έθνος, έστρεξε την προοπτική της αλήθειας. Στο έθνος ως μέσο πρόσβασης στην αλήθεια, που είναι πάντα κάτι άλλο από εθνοναρκισσιστική, κάτι άλλο από μια ωραία λέξη για την μηχανική αναπαραγωγή του δεδομένου εαυτού, αυτού που είμαστε ή κατέχουμε ως κτήμα ή ως ιδιότητα. Ο Σολωμός ήξερε τι εννοούσε ο Χέγκελ όταν έλεγε ότι η "απόλυτη ταυτότητα" μπορεί να διασωθεί μόνο ως ταυτότητα της ταυτότητας και της μη ταυτότητας, δηλαδή ως, ταυτόχρονα, απόλυτη διαφορά. Ήξερε γιατί "εθνικόν" δεν μπορούσε να είναι "το του έθνους" αλλά το αληθές ως υποκειμενική διάσταση συνάμα προσβάσιμη --υπό προϋποθέσεις-- απ' το έθνος και μη αναγώγιμη σ' αυτό.

Το έθνος όμως, το έθνος, αυτό έμεινε πιστό στον Σολωμό;

Sunday, January 17, 2010

53. Χυδαιότητα και ευγένεια

vulgar: χυδαίος, επιθ. εκ του vulgus (λατ.). Προσιδιάζων στα κατώτερα, λαϊκά στρώματα. Αντιθ. noble: ευγενής (ευ+γόνος). Προσιδιάζων στις συνήθειες και συμπεριφορές των γεννηθέντων σε "καλές" οικογένειες.

Ο Χριστιανισμός είναι ίσως αυτός που περισσότερο από οτιδήποτε άλλο επέφερε μια σημαντική μετατόπιση, τέτοια ώστε χυδαίος: όποιος εκφράζει την εκ γενετής ή επίκτητη πεποίθηση της ανωτερότητάς του από τα κατώτερα, λαϊκά στρώματα, αυτός που προβάλλει την δύναμή του επί των αδυνάτων χωρίς όριο ή ντροπή, ενώ ευγενής:  αυτός που ασπάζεται την αδυναμία, αυτός που αυτοπεριορίζει την ισχύ του, σεβόμενος τους αδυνάτους.

Ο Νίτσε δεν συγχώρεσε ποτέ αυτή την αναστροφή, στην οποία διέγνωσε τον θρίαμβο της αρνητικότητας, της δύναμης της άρνησης να διαστρέφει το αρχικό, καταφατικό νόημα των πραγμάτων, και μαζί, να απονομιμοποιεί την (για αυτόν) καταφατική, απενοχοποιημένη δομή του ίδιου του ταξικού συστήματος της κυριαρχίας και της ανισότητας.

Φοβάμαι ότι διαθετικά, σε ό,τι αφορά το ένστικτο, είμαι Χριστιανός, δηλαδή Ιουδαίος. Η αυταρέσκεια της ισχύος είναι για μένα ο ορισμός της χυδαιότητας. Εγκεφαλικά, από την άλλη, κατανοώ την σημασία της νιτσεϊκής παρέμβασης: δεν μπορούμε να αρκεστούμε σε μια δύναμη που να υφίσταται μόνο δια της άρνησης, μέσα στην άρνηση. Πώς να συμφιλιωθούν ένστικτο και νους;

Υπάρχει διέξοδος από αυτό τον υποκειμενικό στρόβιλο; Θα έπρεπε να υπάρχει;

Thursday, January 14, 2010

52. Βιολογία

Η σύγχρονη κουλτούρα είναι, όπως όλοι γνωρίζουν ήδη, αθεράπευτα ατομικιστική. Κι όμως, πάντα μαρτυρά, έστω υπολειμματικά, για κάτι διαφορετικό από την κυρίαρχή της ιδεολογία. Ας πάρουμε για παράδειγμα την "συνείδηση της γενιάς", την συνείδηση κάποιου ότι ανήκει σε μια συγκεκριμένη γενιά ανθρώπων. Πώς αναπτύσσεται αυτή η συνείδηση; Η πρωταρχική της σκηνή, με την φροϋδική έννοια του όρου, είναι η εμπειρία αποξένωσης από κάτι που οι νεότεροι αγαπούν ή γνωρίζουν ή βρίσκουν ενδιαφέρον. Η συναίσθηση του ανήκειν ξεκινάει πάντα αρνητικά, ως εμπειρία αποκλεισμού από μια ομάδα που ξαφνικά διαχωρίζεται από μένα, και διαχωριζόμενη, με κάνει να συνειδητοποιώ ότι ανήκω σε μια άλλη.

Τι σημαίνει "αναπτύσσω συναίσθηση της γενιάς μου" όμως; Σημαίνει, βασικά, αναπτύσσω συναίσθηση της έκθλιψης της ατομικότητάς μου. Ξαφνικά, τα πράγματα που μου αρέσουν ή που γνωρίζω ή με βάση τα οποία αυτοκαθορίζομαι προκύπτουν ως κάτι παραπάνω από "προσωπικές ανακαλύψεις", δημιουργούν δεσμούς οριζόντιους με άλλα άτομα της ηλικίας μου. Η στιγμή κατά την οποία κάποιος αρχίζει να μιλά με όρους νοσταλγίας για το άμεσο παρελθόν (στην δική μου γενιά, οι συμμαθητές μου άρχισαν, στο χρονικό αυτό σημείο, να νοσταλγούν τα 80s),  είναι επίσης η στιγμή κατά την οποία αποδέχεται --σε ένα δεδομένο επίπεδο-- την ένταξη του σε αυτό που ο Jameson αποκαλεί "μεγάλη αλυσίδα των γενεών" και που, όπως ο ίδιος εξηγεί, είναι συνώνυμο του θανάτου. Τι είναι ο θάνατος σε μια τέτοια πρόταση; Τίποτε άλλο από την αποδοχή του επικαθορισμού από τη βιολογία, με άλλα λόγια από κάτι που δεν είναι ούτε "προσωπικότητα", ούτε "έκφραση", ούτε "ταυτότητα", αλλά μάλλον η αρχή της αφάνισής τους, της εξάλειψής τους.

Σε αντίθεση με τους συνομήλικούς μου, εγώ δεν νοσταλγώ τίποτε. Ούτε τα eighties, ούτε τα nineties, ούτε τα zeros. Γιατί για μένα, αυτή η νοσταλγία είναι επίσης πάντοτε μια άλλη μορφή εξομολόγησης της αδυναμίας να διεκδικήσει κανείς κάτι καλύτερο από το παρελθόν (δηλαδή, από κάτι που απέτυχε τόσο οικτρά να κυοφορήσει το νέο ώστε να καταντήσει να μεταμορφωθεί το ίδιο, σφετεριστικά, σε αντικείμενο επιθυμίας, πόλος έλξης για κάθε τι μέσα μας που έχει παραιτηθεί απ' το παρόν).

Για μένα όμως, εφόσον το ανεξάλειπτα ένοχο αυτό παρελθόν είναι αυτό από το οποίο έχω χωρίς επιστροφή εξοριστεί, είναι επίσης και το σύμβολο μιας ευτυχούς απώλειας συνώνυμης με την απελευθέρωση. Με αυτό το παρελθόν συμφιλιώνομαι, αλλά σε αυτό δεν μπορώ να ανήκω, μια και αυτό από το οποίο με απελευθερώνει είναι πάντοτε η καταστολή της υπόσχεσης για το ριζικά νέο. Αν η συμφιλίωση με τη βιολογικότητα προαπαιτεί την παρακμή του ατομικισμού ως ιδεοληψίας, η ριζοσπαστική επιθυμία προαπαιτεί την χειραφέτηση από τη βιολογικότητα· υπόσχεται έτσι μια ατομικότητα ριζικά διαφορετική, στην άλλη πλευρά από αυτή που, στην ηλικία μου, αρχίζει να ψηλαφίζει στα τυφλά το πρόσωπο του ψεύδους της.

Friday, January 8, 2010

51. Η σημασία του να είσαι άχρηστος

Έχει ιδιαίτερη σημασία να είσαι άχρηστος για κάθε  υπάρχουσα ή διαθέσιμη θέση. Αυτό μπορεί διαφορετικά να διατυπωθεί ως εξής: έχει ιδιαίτερη σημασία να καταστήσεις όλες τις υπάρχουσες ή διαθέσιμες θέσεις άβολες.

Τούτο δεν σημαίνει ότι είσαι "αδέσμευτος." Το αντίθετο συμβαίνει: είσαι δεσμευμένος με την διαδικασία του να ανοίγεις διόδους εκεί που δεν διαφαινόταν καμμία. Και αυτό πάνω από όλα σημαίνει: για να γνωριστεί ο κόσμος που παρίσταται σε μια συγκέντρωση πρέπει να σηκωθεί από εκεί που κάθεται.

50. Κόπωση

Μια έννοια με μεγάλη νομίζω σημασία αυτή τη στιγμή, τη στιγμή που αρχίζει ίσως να υποχωρεί η μακρόχρονη επιρροή της και που συνεπώς γίνονται περισσότερο προφανή τα περιγράμματά της. Τι είναι η κόπωση; Πώς ανακύπτει; Πώς οδηγεί όχι βέβαια στην τέλεια αδράνεια, αλλά σε μια μορφή δραστηριότητας που δεν αποσκοπεί κάπου, που έχει χάσει την αίσθηση του στόχου; Έχει η κόπωση την δυνατότητα να εκδηλωθεί συμβαντικά, να συμπυκνωθεί σε ένα καθοριστικής σημασίας συμβάν;

Τρόποι με τους οποίους η συλλογική, ιστορική κόπωση που ακολουθεί μια επαναστατική διαδικασία εκδηλώνεται σε ατομικό επίπεδο: 1) χαλαρότητα ορισμών 2) ψευδο-καινοτομία 3) εκλεκτικισμός 4) suis generis συνθέσεις ιδεών 5) αδυναμία να σπρωχθεί ένας συλλογισμός στις λογικές του συνέπειες 6) αποδοχή του κλισέ 7) υπερβολική ανεκτικότητα απέναντι σε προσωπικές αδυναμίες 8) αντι-θεωρητική στάση 9) φετιχοποίηση της ατομικής εμπειρίας 10) πανικός μπροστά στην έννοια της γενικεύσιμης αλήθειας 11) ασύνειδη αντεπαναστικότητα 12) καχυποψία απέναντι στις αντι-ανθρωπιστικές απαιτήσεις της σκέψης 13) αδυναμία τήρησης πραγματικά απαιτητικής στάσης 14) ειρωνική αποστασιοποίηση 15) ακατάσχετος σχετικισμός.

Tuesday, January 5, 2010

49. Συγκρουόμενα αυτοκινητάκια

Στο διαδίκτυο, πολλοί συμπεριφέρονται σαν συγκρουόμενα αυτοκινητάκια. Εγώ που μοιάζουν φτιαγμένα από λάστιχο --τόσο ευλύγιστα είναι όταν προσκρούουν σε άλλα στο κυνήγι της κυριαρχίας. Η ανοσία απέναντι στην προσβολή της προσωπικότητας ως απενεχοποιημένος φασισμός. Η οικουμενοποίηση της χυδαιότητας ως διαβολική εκδοχή της ισότητας: στο διαδίκτυο, ο καθένας μπορεί να τσαλαπατηθεί  και όλοι μπορούν να βιώσουν την ασημαντότητά τους για τους άλλους. Σε μια κοινωνία όπου όλοι γνωρίζουν ότι κυριαρχεί το χρήμα και η δύναμη, η εμπειρία της μεταμόρφωσής σου σε σκουπίδι αποτελεί αξιοποιήσιμη προπαίδεια στην εσωτερική απονέκρωση. Και η εσωτερική απονέκρωση είναι αυτό που επιτρέπει στους ηττημένους να επιστρέφουν φαινομενικά αλώβητοι στον στίβο μάχης και στους νικητές να νιώθουν εκπληρωμένοι από έναν άδειο θρίαμβο.


Monday, January 4, 2010

48. New year resolutions

1. Περισσότερος Λένιν. Μελέτη, αναστοχασμός, διαρκής διάλογος. Λένιν με Μποντέν. Ίσως και Λένιν  με Σμιτ. Πάνω από όλα: θεωρία του αδιαίρετου της κυριαρχίας. Είναι όντως οντοθεολογική θέση; Και από την άλλη: η απρόσμενη εγγύτητα της "αντιδραστικής" θέσης του ανεξάλειπτου της ανισότητας και της ριζοσπαστικής κομμουνιστικής θέσης. Υπήρχε κάτι εκεί από την αρχή αλλά δεν το είχα προσέξει.
2. Ντοσιέ θρησκεία. Φόυερμπαχ, Μαρξ, Μπένγιαμιν, Αγκάμπεν. Και βλέπουμε.
3. Να προχωρήσω πάνω στη μελέτη του προβλήματος του φονταμενταλισμού. Ο Ζίζεκ δεν ξέρει να διαβάζει Μαρξ. 'Η μάλλον νομίζει ότι οι λακανικές φόρμουλες επαρκούν για να υποκατασταθεί η μαρξιστική διαλεκτική. Αυτό πρέπει να διορθωθεί μέσα από το "Για το εβραϊκό ζήτημα". Εξαιρετικό κείμενο για να εκτεθούν τα προβλήματα στην προσέγγιση Ζίζεκ.
5. Ένα καλό κείμενο για τον Αλέξανδρο Σχινά. Όσα βρήκα αρκούν.
6. Μικροϊδιοκτησία στην Ελλάδα. Αγροτικό, πρώιμος αναρχισμός.
7. Επιμονή στο θέμα του φύλου. Είμαι βέβαιος ότι είναι καίριο. Τόσο περισσότερο όσο λιγότερο συζητήσιμο.
8. Κουράγιο, υπομονή, προσοχή στα ραντάρ παντός είδους, καθορισμός συχνοτήτων.

47. Εις διπλούν

Στην πραγματικότητα, η δεξιά χρησιμοποιεί πάντα δύο δεξιές. Μία που απειλεί να μετακινήσει τα πράγματα στα άκρα, και μια άλλη, που, στο όνομα της λογικής και της αυτοσυγκράτησης, παρεμβαίνει με στιβαρή ωριμότητα και τα μετακινεί λίγο μόνο δεξιότερα από ότι ήταν πριν. Μη βρίσκοντας αποτελεσματικές αντιστάσεις, η σταδιακή (αντί για ριζοσπαστική) μετακίνηση δεξιότερα φτάνει να ονομάζεται κέντρο, ενώ η αρχική θέση των πολιτικών συσχετισμών έχει πλέον εκ των πραγμάτων καταστεί αριστερά.

Πρόκειται για την ακριβώς αντίστροφη διαδικασία από αυτή που διακρίνει τις επαναστατικές περιόδους, όπου κάθε εγκατεστημένη και αποδεκτή αριστερά εμφανίζεται σταδιακά όλο και δεξιότερη καθώς βρίσκουν όλο και περισσότερο έδαφος να διατυπωθούν τα ανεκπλήρωτα αιτήματα για την περαιτέρω ριζοσπαστικοποίησή της. Είναι αλήθεια πως κάθε αριστερά χρειάζεται συνεπώς επίσης δύο αριστερές.

Θα ήταν τραγικά λανθασμένη πολιτική εκτίμηση να νομίζει κανείς ότι οι δύο δεξιές και οι δύο αριστερές είναι ποτέ εντελώς αυτόνομες η μία από την άλλη. Και θα ήταν ανόητο να παραγνωρίσει κανείς ότι στην Ελλάδα του 21ου αιώνα η δεξιά βρήκε αρκετά εύκολα το δικό της μέσο  αριστεροποίησης ουσιωδώς δεξιών θέσεων, ενώ η αριστερά ψάχνει ακόμη τον τρόπο να δεξιοποιήσει την αναιμική της παρακαταθήκη κατά την δεκαπενταετία της άτακτης υποχώρησης. Και τον ψάχνει ανάμεσα σε ανθρώπους που, τελούντες υπό σύγχυση, περιμένουν ακόμα να βρουν την μία και ιδεατή, "ισορροπημένα αριστερή" αριστερά για να ριχτούν στην ιδεολογική μάχη.

Sunday, January 3, 2010

46. Χειρονομίες

Στο ταξί προς τον σιδηροδρομικό σταθμό, ο ταξιτζής με ρώτησε που πάω. Όταν του είπα, μου απάντησε, "μπράβο ρε φίλε, η πόλη δεν αντέχεται, πολύ καλά κάνεις." Όταν φτάσαμε στον σταθμό και τον ρώτησα τι του χρωστάω, γύρισε και μου έσφιξε το χέρι με έναν παράλογο ενθουσιασμό, και μου ευχήθηκε, κοιτώντας με στα μάτια, να περάσω καλά.

Στην Καλαμπάκα, σε ένα καφέ, η σερβιτόρα ζήτησε να γυρίσω το βιβλίο που διάβαζα ώστε να δει τον τίτλο του. Ετιέν Μπαλιμπάρ, "Για την Δικτατορία του Προλεταριάτου", και δίπλα του Αλαίν Μπαντιού, "Η κομμουνιστική υπόθεση". "Χμ", λέει, αυτό (του Μπαντιού) μου το πήραν δώρο, αυτό (του Μπαλιμπάρ) δεν το διάβασα ακόμα." Δεν είπα τίποτε, δεν υπήρχε κάτι να πω. Αλλά το σώμα μου χαλάρωσε και ξαναγύρισα στο βιβλίο με καινούργιες ανάσες.

Στατιστικά του Radical Desire: Οκτώβρης 261 αναγνώστες, Νοέμβρης 1.820, Δεκέμβρης 3.095.

Κάποιες φορές, τα ακροδάχτυλα μου προσανατολίζονται από έναν αδιόρατο ηλεκτρισμό. Κάποιες φορές, ακούω μια μουσική από νεύματα, βλέματα και χειρονομίες που κάτι  ζητούνε, δεν ξέρω τι. Μπορεί να είναι μια ενδιαφέρουσα χρονιά φέτος.