Tuesday, July 20, 2010

154. Αναλωσιμότητα

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι εφημερίδες των Η.Π.Α, και κυρίως οι New York Times, άρχισαν να δημοσιεύουν επικήδειους (obituaries) για τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν μέσα στο World Trade Center. "Ήταν πατέρας μιας κόρης 11 και ενός γιού 14, του άρεσε το σκουός, και λάτρευε τα σαββατοκύριακα με καγιάκ στην εξοχή." Οι εξανθρωπιστικές λεπτομέρειες, η προσπάθεια του λόγου να αποκαταστήσει την ανθρώπινη μοναδικότητα αυτού που σκοτώθηκε, κατέληγαν ουσιαστικά στο να κάνουν το αντίθετο: να αποκαλύπτουν το υποκείμενο ως τίποτε παραπάνω από ένα γελοία τυχαίο άθροισμα από οικογενειακές λεπτομέρειες, έξεις, συνήθειες και χόμπι, το αποτέλεσμα ενός εξευτελιστικά προβλέψιμου multiple choice ανάμεσα σε πεπερασμένες επιλογές: πέντε παιδιά, τρία, κανένα· κηπουρική, γραμματόσημα, τένις, περπάτημα στην εξοχή· πρόσκοποι, κολεγιακή ομάδα ράγκμπι, μέλος της τοπικής λέσχης θεάτρου· διάβασμα, σοφτ ακτιβισμός, ταξίδια, υποβρύχιες καταδύσεις. 

Όσο περισσότερες οι εξανθρωπιστικές λεπτομέρειες, τόσο πιο αχνό το ίχνος της μοναδικότητας, τόσο πιο αόρατες οι υψιπετείς εκείνες ιδιότητες με τις οποίες συνδέουμε το ανθρώπινο: ελεύθερη βούληση, αυτοκαθορισμός, συνείδηση, εσωτερικότητα. Και τόσο μεγαλύτερη η αίσθηση του καθένα για την απόλυτη αναλωσιμότητά του, το γεγονός ότι όλη αυτή η φιλολογία περί του αναντικατάστατου του καθένα μας δεν είναι παρά ένα κακόγουστο αστείο σε βάρος της επίγνωσής μας ότι ποτέ δεν ήμασταν πιο εύκολα αντικαταστάσιμοι, ότι αυτό ακριβώς είναι το νόημα της μαζικής μας παιδείας, της μαζικής μας κουλτούρας, της μαζικής μας φενάκης με το υποτίθεται "ατομικό" γούστο όπως αυτό διαμορφώνεται από μαζικά μέσα και συναρτάται με μαζικά παραγόμενα αγαθά.

Οι αναλώσιμοι άνθρωποι βρίσκουν όλο και δυσκολότερο να συγκινηθούν από τον θάνατο αναλώσιμων ανθρώπων όχι γιατί έχουν γίνει σκληροί, αλλά γιατί στον θάνατο αυτό αντικρίζουν την απόλυτη έκθλιψη της δικής τους ζωής, που μπορεί να είναι αρκετά άνετη ή ευχάριστη ή ικανοποιητική, αλλά δεν είναι περισσότερο δική τους, δεν τους ανήκει με οργανικότερο, βιωμένο τρόπο από ό,τι τους ανήκει το τελευταίο ipod ή η καινούργια τηλεόραση πλάσμα. 

Γι αυτό και το βεβιασμένο δάκρυ για την τελευταία δημοσιοποιημένη απώλεια του Χ ή Ψ (ημι)επώνυμου φαντάζει το ίδιο ψεύτικο με την αποκύρηξη της ανάγκης θρήνου για αυτόν. Η αλήθεια είναι ότι έχουμε χάσει την ικανότητα να νιώσουμε πένθος για τους άλλους επειδή έχουμε επίσης χάσει την πίστη ότι υπάρχει κάτι σε μας τους ίδιους του οποίου η απώλεια να είναι άξια θρήνου. Ίσως αυτό που θα έπρεπε πραγματικά να θρηνούμε είναι η απώλεια της δυνατότητας για θρήνο, η σταδιακή, σιωπηρή, ύπουλη εξασθένιση της συναίσθησης του πολύτιμου ζωών όπως η δική μας, ζωών που, όταν συγκρίνονται με αυτές του τρίτου κόσμου, φαντάζουν τόσο μα τόσο σπάταλα, αστόχαστα ακριβές. 

No comments:

Post a Comment