Sunday, March 28, 2010

118. Δυστοπία

Και αν αυτή τη στιγμή η μη δράση, η μη δραστική ανταπόκριση στον διαφαινόμενο από όλες τις ενδείξεις όλεθρο, το να κάνεις υπομονή, το να μην κάνεις τίποτε, το να περιμένεις το θαύμα, το να λες "έχει ο Θεός", και αν αυτό είναι η δική σου υπογραφή στη δική σου θανατική καταδίκη; Και αν η εξειρήνευσή σου σήμερα είναι εγγύηση της υποχρεωτικής σου εισόδου σε εμπόλεμη κατάσταση με τον καθένα που θα βαφτίζεται εχθρός αύριο; Και αν η συναινετικότητά σου με τον "ορθολογιστικό" και "ώριμο" χειρισμό της κρίσης από τους κρατούντες είναι  εκ των προτέρων νομιμοποίηση του μίσους και της καχυποψίας που ήδη βράζουν παντού --ενάντια στους μετανάστες, στους ξένους, σε αυτή ή την άλλη τάξη μισθωτών, ανάμεσα σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, μέσα στα γραφεία, τα σχολεία, τις αστικές συνοικίες, την επαρχία;  Αν το ότι τα πράγματα αποδείχθηκαν πολύ χειρότερα από ό,τι σου έλεγαν σημαίνει απλώς ότι θα συνεχίσουν να αποδεικνύονται χειρότερα από ό,τι σου λένε; Και αν η δυστοπία είναι ήδη εδώ, και συνίσταται κυρίως στο γεγονός πως νιώθεις ότι είναι αδύνατο να αντιδράσεις, πως νιώθεις σαν να βλέπεις την μοιραία στιγμή να έρχεται ανήμπορος, σαν σε αργή κίνηση, σαν σε εφιάλτη; 

7 comments:

  1. Νομίζω ότι οι άνθρωποι ποτέ δεν θα αντιληφθούν τη δυστοποία ως τέτοια, ακόμα κι όταν είναι δίπλα τους, γύρω τους, μέσα τους. Φοβερά πλάσματα της συνήθειας. Κάτι ήξερε επ' αυτού ο Ντοστογιέφσκι (βλ. τις σημειώσεις από το σπίτι των πεθαμένων). Η μόνη ίσως (απίθανη) πιθανότητα να την αντιληφθούν είναι αν η μετάβαση σε αυτήν γίνει με έναν βίαιο και απότομο τρόπο. Αλλά η ιστορία δεν λειτουργεί έτσι.
    Και τώρα θυμήθηκα σχετικά και το τέλος της "Δίκης", μιας και παραφράζεις τον Franz στην ταυτότητα του ιστολογίου. Έχω την εντύπωση πως ταιριάζει γάντι σε αυτό που περιγράφεις.
    Ο εφιάλτης μπορεί να κρύβεται στα πιο απλά πράγματα. Δες και την ανέμελη κίνηση της κόρης στο τέλος της "Μεταμόρφωσης". Πόση φρίκη μπορεί να χωράει σε αυτό το γερμανικό ρήμα "dehnen". Αλλά πόσο υγιές στα μάτια των γονιών. Τέλος πάντων, ξέφυγα. Χαιρετίσματα από Εδιμβ.

    Und es war ihnen wie eine Bestätigung ihrer neuen Träume und guten Absichten, als am Ziele ihrer Fahrt die Tochter als erste sich erhob und ihren jungen Körper dehnte.

    ReplyDelete
  2. Αυτό θα πει perceptive reading! Έξοχος! Τα σέβη μου.

    ReplyDelete
  3. "Και αν η δυστοπία είναι ήδη εδώ..."

    Αναφέρεσαι στην δυστοπία ωσάν μόλις να κατεύθασε ή να καταφθάνει, ένα πείραμα σε κάποιο κακόβουλο εργαστήριο ένα βήμα πριν την επιτυχημένη λήξη του. Μιλάς για την δυστοπία ως κάτι σχεδόν το αναπόφευκτο που όμως έχουμε χρόνο να εμποδίσουμε την πραγμάτωσή του ισχυριζόμενοι αυτό το ευέλικτο, σουρεαλιστικό "εάν". Εγώ όμως σκέφτομαι...

    Σκέφτομαι πως αν η ουτοπία είναι ιδανική μα και ανέφικτη - κι αν η δυστοπία είναι το αντίσημό της, που θα την κατέταττε μη-ιδανική μα και, έστω μερικώς, πραγματοποιήσιμη... τότε η εποχή μας αλλά και όλες οι εποχές, αυτές που πέρασαν, αυτές που θα'ρθουν θα είναι απαραιτήτως δυστοπικές.

    Μήπως η αρνητική σήμανση της δυστοπίας ως έννοια αφαιρεί κάτι από την ικανότητά μας να την αντιληφθούμε ως αναπόσπαστο κομμάτι του εξ'ορισμού πραγματικού κόσμου;

    Με άλλα λόγια, μήπως όπως παρόμοια στην ουτοπία ουδέποτε καταφθάνουμε, τότε και για τη δυστοπία οφείλουμε τουλάχιστον να παραδεχθούμε (στους εαυτούς μας;)ότι δεν την αναμένουμε ως κάτι που μπορεί\(;) να υπάρξει αλλά κάτι που de facto υφίσταται;

    Και τέλος, εάν η δυστοπία είναι ενεργή μήπως δεν θα ήταν μόνο μέσω αυτής που κάποιος δύναται να ανακαλύψει τον τόπο και να συντάξει το περιεχόμενο της καλύτερης -όχι ουτοπικής- ζωής του;

    ReplyDelete
  4. Ακόμα ένα υπέροχο και διεισδυτικότατο σχόλιο. Όλα όσα λες υπονοούνται ήδη τόσο στο δικό μου μυαλό όσο και στο κείμενο που διάβασες. Η αληθινή βάση αντίστασης στην κυρίαρχη πραγματικότητα είναι η αναγνώριση ότι είναι ήδη ένας εφιάλτης. Εξαιρετικές σκέψεις, από την αρχή ως το τέλος.

    ReplyDelete
  5. @Silvia: Και επειδή το Through the Loophole σχεδιάστηκε σε ενσυνείδητα μινιμάλ βάση και δεν έχει λίστα ιστολογίων, πρόσθεσα το ωραία σας νεαρό ιστολόγιο στη λίστα του Μεγάλου Αδερφού, του Radical Desire. Καλή συνέχεια με τα δικά σας γραπτά.

    ReplyDelete
  6. Ευχαριστώ, αλλά και μια διευκρίνηση με αφορμή τα σκίτσα Αειφόρου Δυστοπίας του Στέφανο Μποέρι. Η δυστοπία, ήθελα να εισηγηθώ, δεν είναι κατανάγκην εφιαλτική στην ολότητά της. Απλά τυγχάνει συγκρίσεως με μια κάθε φορά βέλτιστη ουτοπική πιθανότητα. Όπως λέει και ο Richard Klein, "it is not sublime if it is not deadly" και η δυστοπία περιέχει αυτές τις ποιότητες που εξαθλιώνουν τον άνθρωπο και αναδεικνύουν το sublime. Εδώ προκύπτει η ποίηση, η λογοτεχνία, η μουσική, η φιλοσοφία. Εδώ τίκτονται. Όχι στα όνειρα και όχι στην Ουτοπία.

    Γράφω εναντίων της.

    ReplyDelete
  7. @Silvia. Φυσικά και δεν είναι η δυστοπία ως είδος εφιαλτική στην ολότητά της. Υπάρχουν και κριτικές δυστοπίες, όπως τις ονομάζει ο φίλος Tom Moylan (βλ. Dark Horizons και Demand the Impossible για την έννοια της κριτικής δυστοπίας).

    Για την τάση σας να τάσεστε υπέρ της δυστοπίας και ενάντια στην Ουτοπία, το θέμα και τα προβλήματα που ανακύπτουν είναι πολύ μεγάλα για να επιλυθούν εδώ. Αυτή τη στιγμή ετοιμάζω ένα κείμενο για αντι-ουτοπία και δυστοπία το οποί ελπίζω να βοηθήσει την συζήτηση. Κάποια στιγμή, όταν θα είναι έτοιμο, θα τα ξαναπούμε για το θέμα.

    ReplyDelete