Thursday, February 4, 2010

76. Θέατρον

"To weep is to make less the depth of grief."
William Shakespeare, Henry IV, Pt. II

Έχω να κλάψω δύο χρόνια. Μου λείπει η ανακούφιση μετά τα αναφιλητά, οι ανάσες που παίρνεις για να ανακτήσεις το οξυγόνο. Με γονάτισε η πίεση χωρίς ανακούφιση, με έχει εξουθενώσει. Πέρασα τη μισή μέρα σήμερα προσπαθώντας να κλάψω. Τίποτε. Οι αδένες αρνούνται να δουλέψουν ανταποκρινόμενοι στο συναίσθημα, αν και δουλεύουν κανονικά σε εξωτερικά ερεθίσματα όπως η κούραση των ματιών, ο καπνός, ή το καυσαέριο.

Είπα να το ψάξω απόψε στο διαδίκτυο. Δεκάδες ιστοσελίδες με συμβουλές. Πώς να σταματήσετε να κλαίτε. Πουθενά "πώς να ξαναρχίσετε να κλαίτε." Γελοίες, στην κατάστασή μου, λύσεις για τα λάθος προβλήματα: "κατάπιε το σάλιο σου, δάγκωσε τη γλώσσα σου." Πώς γίνεται να ξέρουμε τόσα πολλά για τις μεθόδους της αυτο-καταστολής και τόσο λίγα για τους μηχανισμούς της έκφρασης;

Έκλεισα το κουτάκι της διαδικτυακής έρευνας. Δεν είχε νόημα. Κατέληξα ήδη στην θεωρία μου διαισθητικά. Το κλάμμα ως έκφραση συναισθημάτων έχει μια αναγκαία συνθήκη πέρα από την οδύνη: την δυνατότητα ενός μάρτυρα. Οι άνθρωποι που σταματούν να μπορούν να κλάψουν είτε έχουν παραιτηθεί από την ιδέα ότι θα τους συμπονέσει ποτέ κάποιος είτε έχουν πάψει να πιστεύουν ότι θα μπορέσουν ποτέ να δώσουν στην οδύνη τους στο σωστό της μέτρο απέναντι στον άλλο. Η παύση του κλάμματος μαρτυρά ένα είδος απόλυτης, μόνιμης υπερχείλισης της οδύνης απέναντι στην προοπτική του μοιράσματός της με τον άλλο.

Στον αντίποδα βρίσκονται τα μικρά παιδιά, που έχουν ακόμα εκείνη την τρομερή ικανότητα να παρασέρνονται από την ίδια την μίμηση της θλίψης, να γίνονται ολοφυρόμενοι και συμπονετικοί μάρτυρες μαζί· αρχίζουν να κλαίνε στα ψέμματα και μετά, συγκλονισμένα και φοβισμένα απ' την δική τους αναπαράσταση, κλαίνε στα αλήθεια. Όχι "μίμησις πράξης σπουδαίας και τελείας", αλλά "σπουδαία και τέλεια πράξη μίμησης".

12 comments:

  1. Κλαίμε πάντα για τον εαυτό μας έλεγε ο Ταρκόφσκι. Αν είναι έτσι, ακόμα κι όταν κλαίμε συμπονώντας άλλον, το κάνουμε μπαίνοντας στη θέση του, π.χ. σε μια απώλεια κλαίμε για τις συνέπειες της σ' εμάς ή αναλογιζόμενοι τη δική μας φυγή. Κλαίμε μπροστά σ'αυτόν που επιτρέπουμε να μας παρηγορήσει -συνήθως σ' αυτόν που ενώπιόν του αφηνόμαστε να κοιμηθούμε κιόλας. Αλλά μπορεί κάλλιστα να κλάψουμε μόνοι. Παύουμε να κλαίμε όταν δεν υπάρχει λόγος να λυπηθούμε τον εαυτό μας, όταν έχουμε χάσει την ικανότητα να συμπάσχουμε. Αυτά οφείλουν να κάνουν οι άντρες που, στρογγυλεμένα εγώ, δεν κλαίνε ποτέ ως γνωστόν. Τα παιδιά είναι δικαιολογημένο να μιμούνται το κλάμμα που ακούνε, γιατί ο εαυτός τους, αρχικά απλωμένος σε όλον τον κόσμο, παραμένει ακόμα έξω απ' το σώμα, στα αγαπημένα πρόσωπα, σ'αυτούς που τους μοιάζουν. Αν περάσει η ηλικία της σχηματοποίησης του εγώ και συνεχίζουν να κλαίνε με το παραμικρό, οι συμμαθητές τους τα κοροϊδεύουν σαν κλαψιάρικα, ειδικά αν είναι αγόρια. Γιατί είναι ντροπή να λυπάται κανείς τον εαυτό του και όταν βουρκώνει φταίει ένα σκουπιδάκι ή αν είναι ευαίσθητη γκόμενα τρέχει επειγόντως για να δακρύσει κατά μόνας. Βέβαια οι γυναίκες είναι δικαιολογημένες καθώς, εννοείται, χρειάζονται παρηγοριά και προστασία. Το σίγουρο είναι ότι το κλάμμα λυτρώνει και ανακουφίζει. Βγαίνοντας απ΄ το σινεμά παλιά, σε ρωτούσαν: ήταν καλά, κλάψατε αρκετά; Φαίνεται ότι ο ολοφυρμός σε βγάζει απ΄τον εαυτό σου για να τον αντικρύσεις και να τον περιθάλψεις.

    Εναλλακτικά μιλώντας.

    ReplyDelete
  2. Το ότι δεν μπορεί να κλάψει αυτός που δεν μπορεί να λυπηθεί τον εαυτό του μου φαίνεται σωστό. Αλλά και αυτός που λυπάται ή δεν μπορεί να λυπηθεί τον εαυτό του είναι ένας _μάρτυρας_ που κοιτάζει τον εαυτό ωσάν από έξω. Νομίζω ότι ακόμα και στην περίπτωση που κλαίει κάποιος μόνος του είναι απαραίτητη η φαντασιακή σχάση ανάμεσα σε δύο για να υπάρξει κλάμμα, έναν που ολοφύρεται και ένα που συμπάσχει.Τα θύματα τραυματικού σοκ συχνά σταματούν να κλαίνε γιατί χάνουν κάθε πρόσβαση σε αυτή την άλλη θέση απ'τηνοποία μπορούν να δουν τον εαυτό τους.

    ReplyDelete
  3. δοκίμασε να μιλήσεις άναρθρα για κάμποση ώρα.

    ReplyDelete
  4. @anonymous: Αυτό ακούγεται σαν συνταγή για γέλιο, που είναι επίσης ιδιαίτερα ευπρόσδεκτο.

    ReplyDelete
  5. τι σε κάνει να πιστεύεις πως το αντίθετο του έναρθρου είναι το γελοίο έστω και το ευπρόσδεκτο;
    jean pierre, ο παραπάνω ανώνυμος.

    ReplyDelete
  6. @jean pierre: Τι σε κάνει να πιστεύεις ότι το γέλιο ανήκει στον αστερισμό του γελοίου;

    ReplyDelete
  7. ας μήν κολλήσουμε στις λέξεις, κωμικό, αστείο, γελαστικό, εύθυμο.
    jean pierre

    ReplyDelete
  8. Για μένα το άναρθρο θα ήταν μια πηγή γέλιου με τον εαυτό μου.

    ReplyDelete
  9. άρα ο άναρθρος λόγος (δεν μιλώ για αφασία)είναι ένας μηχανισμός έκφρασης και αν δεν είναι ολόκληρος μηχανισμός μήπως είναι το μπουζί ενός μηχανισμού;
    jean pierre

    ReplyDelete
  10. Και βέβαια είναι, αλλά που θέλεις να καταλήξεις;

    ReplyDelete
  11. εκεί θέλω να καταλήξω :-) το άναρθρο και το ακατάληπτο περιέχουν το σπόρο της μίμισης που ανέφερες. συγνώμη για το υφος μου.
    jean pierre.

    ReplyDelete
  12. OK, κατανοητό τώρα. No prob. ;-)

    ReplyDelete