Thursday, February 18, 2010

98. Κήπος

"Το να μένεις πιστός σε μια γυναίκα είναι ένα μικρό τίμημα για το γεγονός ότι μπορείς καν να αντικρίσεις μια γυναίκα...Ο Όσκαρ Γουάιλντ έλεγε ότι τα ηλιοβασιλέματα δεν τυγχάνουν εκτίμησης επειδή δεν μπορούμε να τα πληρώσουμε. Αλλά ο Όσκαρ Γουάιλντ είχε άδικο. Μπορούμε να πληρώσουμε για τα ηλιοβασιλέματα. Μπορούμε να τα πληρώσουμε με το να μην είμαστε ο Όσκαρ Γουάιλντ."
G.K. Chesterton


Υπάρχει μια βασική αναλογία ανάμεσα στον θεμελιακό μύθο της Εδέμ ("μπορείς να έχεις τα πάντα, γαλήνη, εκπλήρωση, την ίδια την αθανασία, αρκεί να μη φας από αυτό το δέντρο") και στη λογική των παραμυθιών, όπου η ευτυχία προσφέρεται πάντα υπό την προϋπόθεση της μίας και μοναδικής εξαίρεσης, του ενός κανόνα που δεν πρέπει να παραβιαστεί, αν θέλουμε να διαφυλάξουμε τη μαγεία (της αιώνιας νεότητας, του πλούτου και της πλησμονής, του απόλυτου έρωτα, κλπ) από το φαρμάκι της απογοήτευσης, της επιστροφής των πραγμάτων στην  γνωστή, παλιά αθλιότητα. 

Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι η εξαίρεση του απαγορευμένου αφορά μια μικρή λεπτομέρεια, κάτι φαινομενικά ασήμαντο ή απίθανο: να μην πιεις νερό όταν έχει φεγγαράδα, να μην βρεθείς εκτός του σπιτιού σου τα χαράματα, να μην γελάσεις όταν δεις ένα συγκεκριμένο θέαμα, κλπ. Η τάση μας είναι να παίρνουμε αυτό το γεγονός ως απόδειξη μυθοπλαστικού σαδισμού: η ευτυχία χάνεται, και σαν να μην ήταν αρκετό αυτό, χάνεται πάντα για τον πιο ηλίθιο λόγο, ποτέ για κάτι που να έχει τουλάχιστον τραγικό βάρος (αδάμαστη αγάπη, ιερό καθήκον, επιβεβλημένη θυσία, κλπ). 

Ίσως όμως να μην είναι έτσι. Ίσως αυτό που πραγματικά προσπαθεί να πει ο εδεμικός μύθος και τα παραμύθια να είναι πως είναι όντως από τα ασήμαντα και τα απίθανα που κρέμεται πάντα η ευτυχία μας. Γιατί; Γιατί η ευτυχία είναι πάντα η καλή τύχη, και η καλή τύχη δεν χάνεται για λόγους που αφορούν την λογική του δούναι και λαβείν, του ισορροπημένου ανταλλάγματος: εφόσον έρχεται αυθαίρετα, χωρίς να αξίζουμε την έλευσή της, φεύγει εξίσου αυθαίρετα, χωρίς να αξίζουμε την απώλειά της.

2 comments:

  1. ...η ευτυχία δεν χάνεται...όταν αντέχεις να την ρισκάρεις υπέρ του τραγικού της βάρους και εξαιτίας του. Ο μόνος που μπορεί να χαθεί είναι εσύ ο ίδιος.

    ReplyDelete
  2. "Η ευτυχία είναι...κατηγορία όχι της αλήθειας αλλά της απλής ύπαρξης, και ως τέτοια είναι συγκεχυμένη, απροσδιόριστη, ασυνεχής...Είναι παγανιστική κατηγορία: για τους παγανιστές, στόχος της ζωής είναι το να ζεις ευτυχισμένα...Με λίγα λόγια, "η ευτυχία" είναι μια κατηγορία της αρχής της ηδονής, και αυτό που την υποσκάπτει είναι η επιμονή ενός Επέκεινα της αρχής της ηδονής."
    Slavoj Zizek

    ReplyDelete