Wednesday, December 30, 2009

45. Όνομα

Για τους νομικούς, είναι το "παραθυράκι" στον νόμο που σου επιτρέπει να παρανομείς νομότυπα. Για μένα είναι μια δίοδος και μια έξοδος κινδύνου. Όταν αισθάνομαι περικυκλωμένος, όταν επιθυμώ τη διασπορά μου εκ νέου στην αφάνεια και την ανωνυμία.

Αλλά και το μάτι της βελόνας, απ' όπου πρέπει να περάσεις μια κλωστή. Θέλει, όσο να χει, χέρι σταθερό και εξοικείωση με τα μικρά μεγέθη. Ταπεινή εργασία, κάτι σαν λαϊκή εκδοχή της δουλειάς του χειρούργου. Και γυναικεία, παραδοσιακά.

Και μετά ήταν η βίβλος, το Κατά Ματθαίον 19.24. Όχι για αυτό που λέει, αλλά για αυτό που θα μπορούσε να λέει. Πως η συλλογική λύτρωση έχει κάτι να κάνει με το να μάθεις πως να περνάς από το μάτι μιας βελόνας, από τους στενούς χώρους ανάμεσα σε τοίχους. Μαθαίνοντας να διαβάζεις τα μικρά γράμματα, τις υποσημειώσεις, τα disjecta membra της μνήμης και της συνείδησης, μαθαίνεις να βρίσκεις τα αδύνατα σημεία του εχθρικού γίγαντα, να παίρνεις ανάσες την κατάλληλη στιγμή, πριν ξαναβουτήξεις το κεφάλι μέσα στα νερά.

Όταν περάσεις την κλωστή, η βελόνα δεν τρυπάει μόνο. Αφήνει ίχνη στο πανί.

Monday, December 28, 2009

44. Πλάτωνος σπήλαιον

Όσοι, έχοντας διαφύγει του εθνικού εγκλεισμού, αποφάσισαν κάποια στιγμή να κατευθυνθούν από τις κοσμοπολίτικες ιδέες στο εθνικό αρχείο, αποδείχτηκαν κατώτεροι των περιστάσεων. Βιάστηκαν να εξαργυρώσουν το ξένο συνάλλαγμα στην καλύτερη δυνατή τιμή και έμειναν γρήγορα ταπί. Μετά, ακολούθησε η παροχή υπηρεσιών και η πορνεία.

Όσοι έμειναν έγκλειστοι στο εθνικό αρχείο κατέληξαν να τρώνε τα σωθικά τους για ιδεολογικά ξεροκόμματα. Χάθηκαν κάτω από τη σκόνη ενός καυγά που αυξανόταν σε λύσσα όσο ξέχναγε το αρχικό του αντικείμενο.

Κανείς δεν ξεφεύγει, το ξέρω. Μερικοί όμως πρόλαβαν και φύτεψαν κομμάτια δυναμίτη στη σπηλιά. Τώρα που γνωριστήκαμε, έχουμε να πούμε πολλά εμείς οι δυο, Γιάννη Κορδάτο.

43. Βιογραφικό σημείωμα

Ξεκίνησα αργά. Αργώ να πάρω μπροστά. Πολλές φορές με κάμπτει η τεμπελιά μου. Πολλές φορές χάνω την κατεύθυνσή μου. Αρκούμαι συχνά στα εύκολα. Προδίδομαι από την βιασύνη και την επιπολαιότητα. Έχω μόνο ένα πλεονέκτημα, τελικά. Το πείσμα.

Στα σαράντα μου, έφτασα να αποκτήσω μια σφεντόνα με την οποία κάνω κάποιες σκανδαλιές, σπάζοντας πότε-πότε κανένα παράθυρο. Ελπίζω όμως να ζήσω αρκετά. Στα εβδομήντα, μπορεί να έχω γίνει πραγματικά επικίνδυνος.

42. Ωριμότητα

Μόνο αυτοί που φοβούνται την παραμικρή επαφή με την εμπειρία βρίσκουν καταφύγιο στην ψευδαίσθηση ότι τελούν σε ένδοξη αποστρατεία  από το αιματηρό παιχνίδι της ζωής. Είναι θλιβερό να βαφτίζεις την δειλία ωριμότητα. Είναι θλιβερό να ζωγραφίζεις  μόνος σου ρυτίδες στο μέτωπό σου για να εκβιάσεις από τους άλλους τον σεβασμό που δεν έχεις για τον εαυτό σου.

41. Δύο φορές Δεκέμβρης

Υπάρχει μία μυστική συνομιλία μεταξύ του Δεκέμβρη του 1944 και του Δεκέμβρη του 2008.

Η παρακαταθήκη του πρώτου είναι μια χαίνουσα πληγή. Το περιεχόμενο της είναι ότι η θέση "εθνική ενότητα τώρα, με κάθε κόστος" οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην προδοσία. Ο δεύτερος Δεκέμβρης εκδικήθηκε την μορφή της μεταπολιτευτικής ομαλότητας που στηρίχτηκε στην αμνησία για την ίδια την εγγύτητα επιβεβλημένης ενότητας και προδοσίας.

Το πρόωρο, ιδεολογικό Ένα οδηγεί πάντα στη βία του δύο, και η αμνησία για αυτή τη βία απλά δημιουργεί τις προϋποθέσεις εκδικητικής επιστροφής της. Το πρόβλημά μας είναι πώς να δώσουμε φωνή σε ένα δύο που να αφήνει χώρο και ελπίδα για μια απολυτρωμένη επιστροφή στο Ένα.

Saturday, December 26, 2009

40. Ύφος

Ψάχνω το ύφος που αντιστοιχεί σε ένα άψογα λακαρισμένο πιάνο με ουρά που εκσφενδονίζεται φλεγόμενο από ένα παράθυρο.

39. Γκιούλιβερ

Όταν πέθαναν και οι τελευταίοι γίγαντες, αφήσαμε τα προσωρινά μας παραπήγματα και μπήκαμε στα σπίτια τους, θεόρατα καθώς ήταν και άδεια. Ήταν μια κάπως κωμική κατάσταση. Από τις χτένες που είχαν για να χτενίζουν τις γενιάδες τους, φτιάξαμε μηχανές για να οργώνουμε τη γη. Από τις πεσμένες τους τρίχες, σκοινιά χοντρά για τα πλοία στους μόλους μας. Οι καθρέφτες τους ήταν θεσπέσιες, μαγικές λίμνες όπου πηγαίναμε διακοπές με τα παιδιά μας. Η απόσταση ανάμεσα στο καθιστικό και τον κήπο ήταν τόσο μεγάλη, που αυτό που ο γίγαντας πρέπει να διένυε σε λίγα βήματα, για μας ήταν ταξίδι ζωής. Μόνο κάποιοι τολμηροί αναλάμβαναν να τη διασχίσουν ώστε στα γεράματα να έχουν μια άξια λόγου εμπειρία να μοιραστούν.

Ίσως όσοι δεν έχουν το δικό μας ύψος να αναρωτηθούν γιατί διαλέξαμε να μείνουμε σε σπίτια που φτιάχτηκαν για γίγαντες, ξέροντας πως είναι δύσχρηστα και αταίριαστα με τις δικές μας διαστάσεις. Δεν ξέρω αν μπορώ να μιλήσω εξ ονόματος όλης μου της φυλής, αλλά νομίζω πως μας μάγεψε η άπλα. Υπάρχει χώρος σ' αυτά τα σπίτια, χώρος για να αναπνεύσεις χωρίς τα χνώτα σου να ζεσταίνουν δυσάρεστα το λαιμό του διπλανού σου, χώρος για να απλώσεις τα πόδια σου όσο θέλεις, για να χαθείς από προσώπου γης, χώρος για να σηκώσεις τα χέρια σου ψηλά και να ακουμπάς όχι χώμα αλλά τον ελαφρύ αέρα.

38. Ρυθμιστής κοινής γνώμης

Το πόστο μου είναι αξιοζήλευτο και το φυλάω με τη δέουσα ζηλοτυπία. Χάρη σε έναν ευφυή μηχανισμό δικής μου έμπνευσης, ελέγχω την πορεία του ακάθαρτου ποταμού που διασχίζει το χωριό μου. Τώρα γυρίζω το μοχλό προς τα δεξιά, και ο ποταμός ακολουθεί πορεία προς τα δεξιά. Τώρα προς τα αριστερά, και ο ποταμός στρέφεται αριστερά. Πίσω μου έχω μια φαρέτρα με πλαστικούς κεραυνούς. Μου αρέσει να τους εκσφενδονίζω στα λίγο-πολύ δυσώδη νερά καθώς κάνω πως ο μοχλός είναι τιμόνι και εγώ οδηγός ενός τεράστιου καραβιού. Τα βράδια ονειρεύομαι πως είμαι λιγότερο Δίας και περισσότερο Ποσειδώνας, η τρίαινα στα χέρια μου, και επιδιαιτητεύω, άφοβος και συνοφρυωμένος, επί των ωκεανών.

37. Ο άλλος του άλλου

Παλαιστίνιος: Ο Εβραίος που εξιδανικεύει ο αντισημίτης.

Παλαιστίνιος: Ο Εβραίος που θέλει να ξεχάσει ο σιωνιστής.

Παλαιστίνιος: Ο Εβραίος του Ισραηλίτη.

Εβραίος: Ο Παλαιστίνιος του ισλαμιστή.

Εβραίος: Ο κωδικοποιητής του αποκλειστικού κοινοτισμού.

Εβραίος: Ο πρωτοπόρος της αντίστασης στον αποκλειστικό κοινοτισμό.

Ο άλλος του άλλου δεν είναι ο εαυτός. Είναι μόνο ο άλλος του άλλου.

36. Θρησκεία, κοσμικότητα, βεβήλωση

Εκκοσμικευμένη θρησκεία--θρησκεία που, έχοντας αποκολληθεί από τον αρχικό τελετουργικό της χώρο, φτάνει να κορέσει και την τελευταία λεπτομέρεια της καθημερινής, κοσμικής ζωής--έχουμε, από τον 18ο αιώνα τουλάχιστον. Λέγεται αγορά, κεφάλαιο, οικονομισμός, φετίχ του εμπορεύματος.

Απέναντι στην μεταμόρφωση της ίδιας της κοσμικότητας σε μέσο κυριαρχίας της θεολογίας, η απάντηση--όπως είχε ήδη υποπτευθεί ο Walter Benjamin, και όπως πρόσφατα έδειξε ο Giorgio Agamben (βλ. Βεβηλώσεις)--δεν μπορεί να είναι "περισσότερη εκκοσμίκευση." Περισσότερη εκκοσμίκευση σημαίνει απλώς "περισσότερος χώρος εποίκισης για τη θεολογία του κεφαλαίου", "λιγότερες αντιστάσεις στην εισβολή της κεφαλαιοκρατικής κοσμικότητας στον πυρήνα του θεολογικού κυττάρου".

Όχι, αυτό που θα ήταν σαφώς επαρκέστερο ως αντίδοτο στην εκκοσμικευμένη θρησκεία θα ήταν μια βέβηλη θρησκευτικότητα: ενίσχυση της στρατιάς των αγίων χωρίς στέφανο (άγιος Χάρβει Μιλκ, αγία Κωνσταντίνα Κούνεβα, άγιος Ραούλ Χίλμπεργκ, άγιοι Ζενέ και Φουκώ, άγιος Φανόν, άγιος Παζολίνι, άγιοι Γκράμσι, Λούξεμπουργκ, Μαγιακόφσκι, Κάφκα, Προυστ, Μάντελσταμ, Πλατόνοφ, Μπωντλέρ), πίστη στον αινιγματικό, άχρηστο για σκοπούς σωτηρίας "αδύναμο μεσσιανισμό" (Μπένγιαμιν), πίστη στην υπερβατικότητα του εμμενούς (δηλαδή, πάνω από όλα, στην τέχνη), θεολογική έκσταση με τις μωρές παρθένες που χάνουν την ευκαιρία να συναντήσουν τον Ιησού, τον χωρικό που μένει κλεισμένος έξω από την πόρτα του Νόμου, τον Μεσσία που "δεν θα έρθει την τελευταία μέρα, αλλά τη μέρα μετά την τελευταία μέρα, την τελευταία μέρα όλων."

35. Φόβος (una salus victis nullam sperare salutem)

Η κοινωνία μας, και μιλάω για την δυτική κοινωνία ευρύτερα, είναι πάνω από όλα φοβική κοινωνία. Φοβάται διαρκώς, φοβάται αδιακρίτως, φοβάται προληπτικώς, φοβάται υστερικά: την γρίππη, τις πανδημίες, την εγκληματικότητα, την πολιτικοποίηση, τις γιάφκες, τους κουκουλοφόρους, τους μετανάστες, τους μουσουλμάνους, τους ομοφυλόφιλους, τους άγνωστους, τον έρωτα, τις ιδέες, την ουτοπία, τον κομμουνισμό, το πάθος, τον θυμό, την πεποίθηση, τις ισοτιμίες συναλλάγματος, την πτώχευση, το μέλλον, το παρελθόν, την φύση, την πληθυσμιακή βόμβα.

Ο προηγούμενος αιώνας βίωσε την ιστορική φρίκη στο πετσί του. Αλλά φοβόταν πολύ λιγότερο. Τον οδηγούσε μια αίσθηση συνεπαρμού με τον εαυτό του, με την ίδια του την τόλμη: "Εγώ δεν έχω ουδέ μιαν άσπρη τρίχα στην ψυχή μου...εικοσιδυό χρονώ λεβέντης." Ναι, ο Μαγιακόφσκι αυτοκτόνησε. Αλλά πρώτα έζησε. Εμείς είμαστε οι άνθρωποι που φοβούμενοι τις συνθήκες που οδήγησαν στο πρώτο, δεν μπορούμε να κάνουμε το δεύτερο. Για μας ο Νίτσε δεν είναι ο άνθρωπος που τόλμησε να κουρελιάσει τον αιώνα του και μαζί τον εαυτό του αλλά αυτός που "έκλαψε" γονυπετής και συντετριμμένος. Τι κρίμα, αυτή η πρόωρη γήρανση που τρώει τα νιάτα των δήθεν εξασφαλισμένων!

"Προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε, δεν έχετε να χάσετε παρά τις αλυσίδες σας." Εμείς δεν είμαστε προλετάριοι, ούτε βλέπουμε τον εαυτό μας ως τέτοιους, αυτό είναι βέβαιο. Μήπως όμως δεν είμαστε ούτε νοικοκυραίοι, ακόμα και αν φαντασιωνόμαστε τον εαυτό μας ως τέτοιους πίσω από τις κλειδαμπαρωμένες πόρτες μας; Μήπως πίσω από την πόρτα δεν έχει μείνει τίποτα παρά η σκιά του ιδιοκτήτη του σπιτιού; Μήπως έχουμε ήδη χάσει τις αλυσίδες μας; Μήπως αυτό που μας φοβίζει περισσότερο είναι η αίσθηση, στο πίσω μέρος του μυαλού, ότι έχουμε, ως επίγονοι της γενικής διάνοιας αιώνων, εκπέσει από κάθε ειδωλολατρική παρηγοριά, ότι δεν υπάρχουν Θεοί για να μας προστατέψουν;

"Μην φοβάστε, δεν έχετε εξασφαλίσει τίποτε. Όλα όσα καταχωνιάσατε στα σεντούκια έχουν γίνει σκόνη. Δεν υπάρχει στόχος, ή υπάρχει αλλά δεν τον ξέρουμε, ή χρειαζόμαστε ξεκούραση, ένα διάλειμμα. Όποιος θέλει μπορεί να κατέβει απ' το αυτοκίνητο. Μπορεί να σβήσει τη μηχανή. Μπορεί να κλείσει τον διακόπτη. Ή να αρχίσει να τρέχει μέχρι να σκάσουν τα πνευμόνια του. Μη φοβάστε, δεν υπάρχουν εχθροί, υπάρχουν μόνο εχθροί, είμαστε όλοι εχθροί ο ένας του άλλου και του εαυτού του."

Ποιος θα μας μιλήσει έτσι, ποιος θα κρατήσει παρέα στα ορφανά της προϊστορίας, τους επιζήσαντες του "μετά";

Μουσικόν διάλειμμα

Friday, December 25, 2009

34. Εκτός χάρτη

Υπάρχουν δύο τρόποι για να αντιληφθείς την κίνηση με την οποία βρίσκεσαι εκτός χάρτη.

Ο ένας είναι ότι βρέθηκες έξω από τα όρια του αναγνώσιμου κόσμου.

Ο άλλος είναι ότι έτσι έκανες ένα βήμα πιο κοντά στον κόσμο για τον οποίο ο χάρτης ήταν πάντα βουβός.

Thursday, December 24, 2009

33. Χαμένοι στη μετάφραση

Στις 25 του Δεκέμβρη, σύμφωνα με την θρησκευτική μυθολογία, ο Σωτήρας γεννιέται σε ένα στάβλο, ανάμεσα σε ζώα. Δεν υπάρχουν καταλύμματα για το ζεύγος Ιωσήφ-Μαρίας. Τα μεσάνυχτα της 31ης, σύμφωνα με το σύγχρονο αστικό της επιμύθιο, ο καλοθρεμένος Άγιος Βασίλης κατεβαίνει από τις καμινάδες ζεστών, λαμπερών σπιτιών και μοιράζει δώρα, αφού πιει το γάλα του και φάει τα μπισκότα του.

Αττικό μετρό, στάση Κοραή, άντρας περνάει την νύχτα ξαπλωμένος σε ένα χαρτόνι στο πεζοδρόμιο έξω από γωνιακό κατάστημα. Περαστικοί, βιαστικοί, βαστώντας τσάντες για το σπίτι. Αθήνα, Χριστούγεννα 2007.

Η γέννηση του άστεγου Μεσσία, οι εορτασμοί των ευδαίμονων και εχόντων. Κάτι χάνεται στην μετάφραση. Στις έξι εκείνες μέρες, αιώνες λήθης.

32. Νέα απ' το Πουθενά

Ο Χέγκελ έγραφε ότι η ανάγνωση της πρωινής εφημερίδας είναι η καθημερινή προσευχή του εκκοσμικευμένου αστού. Δόξα τω Θεώ, λέει ο ορθολογιστής καθώς βουτάει την φέτα βούτυρο στον καφέ και διαβάζει το πρωτοσέλιδο, ο κόσμος είναι ακόμα στη θέση του.

Αλάνθαστο σημάδι του τέλους του κόσμου από αυτή τη σκοπιά: δεν υπάρχουν πια νέα. Στο περίπτερο, λείπουν οι εφημερίδες. Η τηλεόραση εκπέμπει λευκό θόρυβο. Το ίδιο και το ραδιόφωνο. Τι και αν ο ήλιος συνεχίζει να λάμπει; Τι και αν ο ουρανός είναι γαλανός και τα σύννεφα τον διασχίζουν με την ίδια γαλήνια βραδύτητα; Η μυρωδιά της Αποκάλυψης πλανιέται παντού.

Έτσι εμφανίζεται η Ουτοπική "εποχή της ανάπαυσης" (William Morris) από την σκοπιά της αστικής πραγματικότητας: ως αναίμακτη καταστροφή της ίδιας της υφής της καθημερινής εμπειρίας. Η λογική φόρμουλα αυτής της εμπειρίας: στην διαρκή ροή τους, τα "νέα"--άλλη μια έκρηξη, άλλη μια ληστεία, άλλος ένας πόλεμος, άλλο ένα σκάνδαλο--είναι αυτά που μας διαβεβαιώνουν κατευναστικά ότι τίποτε δεν έχει αλλάξει. Η ουτοπική απάντηση: τίποτε πιο δραστικά καινούργιο από την ξαφνική διακοπή της ροής του διαρκώς καινούργιου.

Θραύσμα αυτής της αδιανόητης ακόμα αίσθησης αποτοξίνωσης από την πρέζα της επικαιρότητας, το stuff του κόσμου-ως-διαρκώς-μεταλασσόμενη-λεζάντα-του-εαυτού του: οι φωτογραφίες "πριν" και "μετά" την δράση των cleanjunkies. Κόσμος αποψιλωμένος από αναπαραστατικά σημεία. Ένα καθαρότερο σκοτάδι.

31. ΛΑ.Ο.Σ

Η λογοτεχνική αναπαράσταση της σεξουαλικής απιστίας βρίθει από εδάφια που ενσκύπτουν σε μία από τις βασικές διαστάσεις της φαντασιακής ζωής του απατημένου: δεν είναι απλώς ότι κάποιος άλλος απολαμβάνει πλέον αυτό που ο απατημένος έχασε. Είναι ότι η "παράνομη" αυτή απόλαυση ξεπερνά κάθε όριο. Στο μυαλό του απατημένου, το σώμα που απωλέσθηκε γίνεται ικανό, από τη στιγμή που παραδίδεται σε ξένα χέρια, μιας ηδονής μεγαλύτερης από ό,τι ο ίδιος είχε ποτέ υποπτευθεί. Κάθε ώρα και λεπτό, ο απατημένος κατατρέχεται από την εικόνα του απωλεσθέντος σώματος σε ανεξέλεγκτες περιπτύξεις με ξένους, και τα υποθετικά βογγητά των εραστών πλημμυρίζουν τα κοκκινισμένα από ανομολόγητο εξευτελισμό αυτιά του.

Είναι διαφορετική η υφή της ζήλειας που νιώθει το εθνικιστικό υποκείμενο για την σχέση του μετανάστη με την χώρα υποδοχής του; Πώς αλλιώς να εξηγηθεί το ποσοστό στο οποίο το έθνος επενδύεται λιμπιντινικά εκ των υστέρων, την στιγμή ακριβώς που γίνεται ορατό το δικαίωμα πρόσβασης του μετανάστη στα άβατα ενδότερά του; Πώς αλλιώς να στοχαστεί κανείς το γεγονός ότι, την στιγμή που φτάνει να συζητηθεί η χορήγηση ιθαγένειας σε μια μερίδα γόνων των μεταναστών, η θλιβερή, πρόωρα γηρασμένη "Ψωροκώσταινα" της τετριμμένης συλλογικής καθημερινότητας μεταμορφώνεται αίφνης σε αδιανόητης ομορφιάς και θελκτικότητας ερωμένη που πρέπει πάσει θυσία να κρατηθεί κοντά μας;

Στο Looking Awry, o Slavoj Zizek μας εισήγαγε στην έννοια του "έθνους-πράγματος" (nation-thing), του έθνους ως φαντασιακού προϊόντος που προκύπτει μέσα από τη παρεμβολή ενός άλλου ο οποίος απειλεί την πρόσβαση σ' αυτό ως αντικείμενο της επιθυμίας, και, αντιστρόφως, του δανείζει σεξουαλικά φορτισμένη αίγλη: ποθώ, για παράδειγμα, τις για μένα ηθικά αποκρουστικές ΗΠΑ στον βαθμό που πείθομαι ότι αποτελούν απλησίαστο και απαγορευμένο όνειρο για εκατομμύρια αλλοεθνείς άλλους. Ποθώ την γραφειοκρατική αφαίρεση της ΕΕ στον βαθμό που γνωρίζω ότι η πρόσβαση σε αυτή εξακολουθεί να μην προσφέρεται σε "μη Ευρωπαίους". Ποθώ την για μένα παρακμιακή και αλλοτριωμένη Ελλάδα όταν νιώθω ότι η σχέση αποκλειστικότητας που έχω μαζί της απειλείται από κάποιον αλλόφυλο που έχει λόγους να επιθυμεί αυτό το οποίο εγώ απαξιώνω.

Όπως κάθε κυνικός αλλά ζυλότυπος εραστής, ο εθνικιστής απαιτεί από τον μετανάστη ταυτόχρονα την λιμπιντικική υποστασιοποίηση του έθνους-πράγματος και την παραίτηση από την διεκδίκησή του. Για αυτό και υπάρχει η απαίτηση από τον μετανάστη να δηλώνει τον συνεπαρμό του με μια εθνικότητα που κανείς υπήκοος δεν νιώθει υποχρεωμένος να εξιδανικεύει, και ταυτόχρονα, να παραιτείται από κάθε ελπίδα ενσωμάτωσης στην εθνικότητα αυτή. Το μόνο πράγμα που εξαγριώνει τον εθνικιστή περισσότερο από τον μετανάστη που δηλώνει απογοητευμένος από ή θυμωμένος με την χώρα υποδοχής του είναι ο μετανάστης που δηλώνει την επιθυμία του για αυτή. Η αντιμεταναστευτική ξενοφοβία δίνει φωνή σε μια καθαρά αντιδραστική, αυστηρά διαστροφική μορφή συλλογικής ηδονής. Γιατί στην περίπτωση της, η απόλαυση δεν προκύπτει από την εκστατική ένωση του "λαού" με το αφηρημένο, θεσμικό σώμα του έθνους-κράτους (η οποία παραμένει λογικά ανέφικτη), αλλά από την οικουμενικοποίηση της στέρησης της απόλαυσης του "έθνους-πράγματος": την φαντασίωση ενός ανταγωνιστή ο οποίος καθιστά το απρόσωπο έθνος-Gesellschaft (βλ. Tönnies, Gemeinschaft und Gesellschaft) ποθητό έθνος-πράγμα, και ταυτόχρονα αποκλείεται από αυτό. Ακόμα και το πιο άγευστο φαγητό γίνεται νοστιμότερο όταν υπάρχει κάποιος που το στερείται.

Wednesday, December 23, 2009

30. Διαχωρισμοί

Στη Θεσσαλονίκη. Ίντερνετ καφέ, αναγκαστικά. Ο εκφυλισμός της γενικής ευφυίας. Ατμόσφαιρα μπιλιαρδάδικου. Αντρομάνι. Κουλούρια και λαχεία, καλαμπούρι και χαρτί. Με κάθε καινούργιο μέσο, η σταδιακή χάραξη των διαχωριστικών γραμμών: χρήστες και χρησιμοποιημένοι.

Στην τηλεόραση στο σπίτι, μιλούσε ο Καρατζαφέρης. Χαμογελούσα ειρωνικά καθώς τον άκουγα. Γιατί εγώ ξέφυγα. Πρώτα πήρα την υπηκοότητα του Έλληνα και μετά, πολλά χρόνια μετά, ανακάλυψα πως είμαι λαθρομετανάστης.

Tuesday, December 22, 2009

29. Εταιρείες πιστοληπτικής αξιολόγησης

Ένα από τα πράγματα που προσφέρει ο Μεφιστοφελής στον Φάουστ για να αγοράσει την ψυχή του είναι άφθονο χάρτινο χρήμα. Στα παραμύθια, είναι συχνό το εύρημα την προσφοράς δηλητηριασμένων δώρων, με πιο διάσημο το μήλο που προσφέρει η κακιά μάγισσα στην Χιονάτη. Το ίδιο και στην αρχαία ελληνική μυθολογία: ο Ηρακλής πεθαίνει με φρικτούς πόνους από ένα μανδύα γεμάτο πανίσχυρο φαρμάκι, και οι Τρώες ανοίγουν την πόλη τους στον όλεθρο που κρύβει μέσα του ένα δωρισμένο ξύλινο άλογο.

Τα θύματα είναι πάντα αυτοί που δεν έχουν μάθει πως ό,τι προσφέρεται δεν είναι απαραίτητα για καλό. Στον κόσμο των παραμυθιών, των μύθων και των θρύλων, η απερίσκεπτη αποδοχή πολύτιμων δώρων και κατευναστικών χαμόγελων είναι πάντοτε προοίμιο άσχημων συνεπειών.

Monday, December 21, 2009

28. Φιλικές εχθροπραξίες

"...Αδημονώ να μάθω ότι έχετε κηρύξει ανεξαρτησία. Παρεμπιπτόντως, στον νέο νομοθετικό κώδικα που υποθέτω ότι θα πρέπει να φτιάξετε, επιθυμώ να θυμηθείτε τις κυρίες, και να είστε πιο γενναιόδωροι και θετικοί απέναντί τους από ό,τι οι πρόγονοί σας..."
Abigail Adams, επιστολή προς σύζυγο John Adams, 31 Μάρτη 1776.

"...Έχουμε ενημερωθεί ότι ο αγώνας μας έχει χαλαρώσει τα δεσμά της εξουσίας παντού· ότι τα παιδιά και οι μαθητευόμενοι γίνονται ανυπάκουοι· ότι τα σχολεία και τα κολλέγια δείχνουν σημάδια αναταραχής· ότι οι Ινδιάνοι περιφρονούν τους κηδεμόνες τους, και ότι οι νέγροι αυθαδιάζουν στους αφέντες τους.
Η επιστολή σου όμως είναι το πρώτο σημάδι ότι μια νέα φυλή, πολυπληθέστερη και πιο ισχυρή από τις υπόλοιπες, δείχνει σημάδια δυσαρέσκειας...."
John Adams, επιστολή προς σύζυγο Abigail Adams, 14 Απρίλη 1776.

"...Πρέπει να θυμάσαι ότι η αυταρχική εξουσία είναι όπως όλα τα σκληρά πράγματα εύκολο να σπάσει. Και ότι, αδιάφορα από τους νόμους σας και τις προτροπές σας, έχουμε την δύναμη, όχι μόνο να ελευθερώσουμε τον εαυτό μας αλλά να υποτάξουμε τα αφεντικά μας, και χωρίς βία να γονατίσουμε την φυσική και νομική σας εξουσία μπροστά στα πόδια μας..."
Abigail Adams, επιστολή προς σύζυγο John Adams, 7 Μάη 1776.

Άνοιξη του 1776. Ο John Adams λείπει σε ταξίδι για δουλειές. Πολιτικές δουλειές. Πρέπει να διαβουλευτεί με τους πατέρες του νέου έθνους (Jefferson, Franklin, κλπ), και να υπογράψει την διακήρυξη ανεξαρτησίας του. Είκοσι περίπου χρόνια αργότερα (1797-1901) θα γίνει ο δεύτερος πρόεδρός του.

Πίσω στο σπίτι τους, στη Μασσαχουσσέττη, η συμβία του Abigail του γράφει μισο-παιχνιδιάρικα, μισο-φαρμακερά γράμματα, επιστολές για τις οποίες είναι αδύνατο να αποφασίσεις σε πιο βαθμό μιλούν σοβαρά και σε ποιο βαθμό "παίζουν" με τις συμβάσεις που διέπουν την προσωπική αλληλογραφία. Πρόκειται για ιδιωτικού χαρακτήρα κείμενα που έχουν όμως έντονα δημόσιο περιεχόμενο· για ένα έγγραφο παιχνίδι αφέντη και δούλου που λαμβάνει χώρα μεταξύ συζύγων και που φαντάζει ταυτόχρονα ερωτικό και εχθρικό, προσωπικό και πολιτικό, συμπαιγνιακό και συγκρουσιακό.

Στην απάντησή του στην πρώτη επιστολή της συζύγου του, ο John παίζει με τη φωτιά: η επανάσταση, λέει, στέλνει τα λάθος μηνύματα σε λάθος πληθυσμούς. Οι "νέγροι" και οι Ινδιάνοι έχουν ενθαρρυνθεί από αυτή, ωσάν η διακήρυξη ανεξαρτησίας και δικαιωμάτων να τους αφορούσε στο παραμικρό· και σαν να μην έφτανε αυτό, η επιστολή της συζύγου του του εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι γυναίκες, η "πολυπληθέστερη φυλή", άρχισαν και αυτές να θεωρούν ότι τους αφορούν οι πολιτικές διακηρύξεις ισότητας. Ο John αστειεύεται. Όπως και η Abigail. Και ταυτόχρονα, κανείς απ' τους δύο δεν αστειεύται. Το σεξουαλικά φορτισμένο ρητορικό παιχνίδι είναι ο μόνος τρόπος που δύο εραστές τολμούν να αναγνωρίσουν ότι στέκονται σε δύο αντίπαλες, αντιχόμενες πλευρές του πολιτικού χάρτη. Το διαχωριστικό σύνορο λέγεται φύλο.

Πολλά χρόνια αργότερα, ο Carl Schmitt θα άρχιζε την Έννοια του Πολιτικού παρατηρώντας ότι το πολιτικό αφορά τον καθορισμό του εχθρού και του φίλου, διευκρινίζοντας ότι μιλά για τον δημόσιο και όχι τον ιδιωτικό εχθρό. Πού τοποθετεί αυτή η θέση τον σκοτεινό χορό μεταξύ συζύγων κατά την διάρκεια της αμερικανικής επανάστασης; Ο John και η Abigail μιλούν ο ένας στον άλλο σαν φίλοι, σαν κάτι παραπάνω από φίλοι· και σαν εχθροί ταυτόχρονα. Ιδιωτικοί φίλοι και δημόσιοι εχθροί; Όχι ακριβώς. Η χορογραφία δημόσιου και ιδιωτικού, έχθρας και φιλίας που λαμβάνει χώρα μεταξύ τους εκτυλίσσεται εξ ολοκλήρου ιδιωτικά. Ή μάλλον δεν θα μπορούσε, εν έτει 1776, να εκτυλιχθεί δημόσια. Σε ένα επίπεδο, ο "δημόσιος", "πολιτικός" χαρακτήρας της αλληλογραφίας είναι απλώς trompe l' oeil, μια ψευδαίσθηση επιτρεπτή μέσα στη σφαίρα της προσωπικής οικειότητας που είναι όμως απαγορευμένη δημοσίως.

Μέρος της επιμονής του Schmitt να συνδέσει τον καθορισμό του εχθρού με την ουσία του πολιτικού αφορά στην εννοιολογική βαρύτητα που πρέπει κατά την γνώμη του να δοθεί στην δυνατότητα πρόσβασης στον πόλεμο, στη βία. Η βία αποτελεί τον τελικό ορίζοντα του πολιτικού και ταυτόχρονα την βασική προϋπόθεση ύπαρξης του. Ο πόλεμος βρίσκεται στην καρδιά τη πολιτικής.

Μεταξύ όμως του John και της Abigail, ή μάλλον μεταξύ ανδρών και γυναικών γενικότερα, η δυνατότητα πρόσβασης στην φυσική βία ως ανεξάλειπτο μέρος της δομής της πολιτικής εχθρότητας είναι εκ των προτέρων αδιανόητη. Στην παλιά, καλή "αγία τριάδα" κοινωνιολογικών κατηγοριών διαφοράς ελλοχεύει δηλαδή μια υπόρρητη ασυμμετρία: αν και τόσο η φυλή όσο και η τάξη είναι κατηγορίες που μας επιτρέπουν να στοχαστούμε την βίαια σύγκρουση (αντιαποικιοκρατία, επαναστάσεις δούλων, ταξική επανάσταση), δεν ισχύει το ίδιο για αυτή του φύλου. Δεν είναι μόνο ο Αριστοφάνης που δυσκολεύεται να φανταστεί την γυναικεία εξέγερση παρά ως σεξουαλική απεργία: ακόμη και σήμερα παραμένει αδύνατο να σκεφτεί κανείς ρεαλιστικά την ιδέα μιας φεμινιστικής πολιτικής που περιλαμβάνει την βίαια δράση. Η Abigail λοιπόν γνωρίζει αυτό που θα πρέπει να υποθέσουμε ότι γνωρίζουν όλες οι γυναίκες: ότι ο φεμινισμός αφορά σε τελική ανάλυση την προσπάθεια πολιτικής πίεσης του άλλου να συναινέσει σε μια νομικο-πολιτική θεμελίωση των ίσων δικαιωμάτων μεταξύ των φύλων. Δεν υπάρχει φεμινιστικό κείμενο που να απορρίπτει την συναίνεση για χάρη της αναγκαιότητας της φυσικής βίας (ακόμη και οι ακραιφνέστεροι φεμινισμοί που βρίσκουν έκφραση στην επιστημονική φαντασία και όχι στην πολιτική θεωρία αρκούνται στο να φανταστούν ευτυχισμένους πλανήτες ή πολιτισμούς χωρίς άντρες, όχι όμως την προοπτική εξολόθρευσης ή βίαιας υποταγής του αντρικού φύλου μέσα από συντονισμένη γυναικεία δράση).

Το ερώτημα, ή μάλλον τα ερωτήματα που ανακύπτουν: τι σημαίνει το αδύνατο της προσφυγής στη βία, το υποχρεωτικό της προσπάθειας εξασφάλισης συναίνεσης, για τον φεμινισμό ως πολιτική; Είναι η φεμινιστική πολιτική "πολιτική" με τον τρόπο που είναι η ταξική ή η φυλετική; Είναι στην ουσία καταχρηστική η χρήση του όρου "πολιτική" σε ό,τι αφορά τον φεμινισμό; Είναι ο ορισμός της πολιτικής προβληματικά ανδροκρατικός; Χρειαζόμαστε ένα ορισμό της πολιτικής στον οποίο η βία να μην είναι το καθοριστικό, "σε τελική ανάλυση" μέσο επίλυσης των πολιτικών συγκρούσεων; Χρειαζόμαστε ένα καθαρό διαχωρισμό ανάμεσα σε "πολιτικές" και "παραπολιτικές" κατηγορίες διαφοράς (και πού θα καταχωρούσαμε την κατηγορία του φύλου και την νεότερη κατηγορία του σεξουαλικού προσανατολισμού);

27. Ήδη αργά

Πήγα προχθές στον οδοντίατρό μου για ένα δόντι το οποίο κουνιέται επίπονα. Εδώ και δύο μήνες πρέπει να παίρνω καθημερινά βιταμίνες μήπως και δυναμώσει κάπως το οστό που έχει φαγωθεί από περιοδοντίτιδα. Μετά από τέσσερις φοβισμένες επισκέψεις, βρήκα το κουράγιο να τον ρωτήσω τι μέλλει γενέσθαι. "Κοίτα, μου λέει. Πάμε καλά. Φυσικά, το δόντι σου δεν θα επανέλθει ποτέ στο φυσιολογικό. Απλά έχει περισσότερες πιθανότητες να μην πέσει άμεσα."

Σε όλα τα χρόνια που έχω οδοντικά προβλήματα, ποτέ δεν υπήρξα τόσο συνεπής με την οδοντική υγιεινή όσο τώρα, που λειτουργώ με δεδομένη την ιδέα ότι η ζημιά έχει ήδη γίνει, και ότι τίποτε δεν θα μου επιτρέψει να αναστρέψω το πρόβλημα. Σκεπτόμενος για την οικολογική ρητορική δια μέσω του μπανάλ αυτού προσωπικού βιώματος, θα έλεγα ότι είναι μάλλον στρατηγικά ανεπαρκής η έμφαση στην φόρμουλα "ή...ή" ("ή μειώνονται άμεσα οι εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακος ή θα υπάρξουν οι Χ συνέπειες", "ή είσαι με το μέλλον ή είσαι εναντίον του"). Παραδόξως, αυτό που χρειάζεται είναι η επιμονή σε ένα "και...και" ανάλογο με το ζιζεκικό "τα λεφτά σου και τη ζωή σου". Η ιδέα, εν ολίγοις, πρέπει να είναι και "είναι ήδη πολύ αργά για να σώσεις οτιδήποτε" και "δεν έχεις επιλογή από το να κάνεις ό,τι μπορείς". Ο λόγος που θα επιθυμούσα να ακούσω δεν θα έκανε εκκλήσεις, ούτε καν θυμωμένες εκκλήσεις. Θα τόνιζε ατάραχα ότι η καταστροφή έχει ήδη συντελεστεί· ότι το αρμόζον όνομα αυτού που έχει ήδη συμβεί είναι ακριβώς "καταστροφή"· ότι η ζημιά είναι πλέον μη αναστρέψιμη· ότι το ζητούμενο δεν είναι η ελπίδα να "σώσουμε" το κομμάτι του πλανήτη που αφορά στην επιβίωση του ζωϊκού βασιλείου, αλλά απλά να αναβάλλουμε όσο γίνεται τον θάνατό του.

'Οσο η οικολογική ρητορική πριμοδοτεί την ιδεοληψία της ελεύθερης επιλογής, την ιδέα ότι καλούμαστε να διαλέξουμε ανάμεσα σε μια σωτήρια και μια καταδικαστική τροχιά, καταλήγει να αυτοϋπονομεύει την αίσθηση του κατεπείγοντος την οποία οφείλει να καταστήσει απόλυτα, κατασταλτικά ξεκάθαρη. Καμμία απόφαση δεν λαμβάνεται στα αλήθεια όσο αυτός που αποφασίζει νιώθει ότι έχει πάνω από μια βιώσιμες επιλογές. Αυτό που χρειαζόμαστε συνεπώς είναι μια ουσιαστικά τρομοκρατική ρητορική, ένα οικολογικό ροβεσπιερισμό. Η ρητορική αυτή θα ξεκαθαρίζει ότι η τιμωρία για τις ανομίες μας έχει ήδη πέσει επάνω μας και ότι δεν μπορεί παρά να επιδεινωθεί, λιγότερο ή περισσότερο· ότι, όπως ο άγγελος του Walter Benjamin, δεν έχουμε την δυνατότητα να κολλήσουμε τα συντρίμια που συσσωρεύονται πίσω μας καθώς ο άνεμος της ιστορίας μας σπρώχνει προς ένα μέλλον στο οποίο έχουμε γυρισμένη την πλάτη μας.

Υπ' αυτή την έννοια, ίσως να πρέπει να υπάρξει ένας απόλυτος διαχωρισμός ανάμεσα στην πολιτική που αφορά την φύση και σε αυτή που αφορά την κοινωνία· αν στην περίπτωση της δεύτερης έχει ζωτική σημασία η ύπαρξη της ελπίδας ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν, σε αυτή της πρώτης μόνο η απόλυτη απελπισία, η σιγουριά της αναπόφευκτης φρίκης, μπορεί να εξασφαλίσει την αποφασιστικότητα που χρειάζεται η στοιχειωδώς επαρκής δράση.

Sunday, December 20, 2009

26. Παράγκα

"Όπου κοιτάζω να κοιτάζεις": πάντοτε μου έκανε εντύπωση η πρώτη φράση της "Παράγκας". Γιατί πλαισιώνει όλο το τραγούδι με μια προστακτική που φαίνεται να λησμονείται μπροστά στην οικονομία με την οποία ζωγραφίζει το καταθλιπτικό αλλά εκ των υστέρων οικείο τοπίο των καφενείων, των περιπτέρων, των γηπέδων--των χώρων συνάθροισης χωρίς πολιτική που οριοθετούν την (αρρενοκρατούμενη) μικροαστική πραγματικότητα της Ελλάδας στα δύσκολα μέσα του 60.

Η προσωπική καταγραφή ενός κοινωνικού τοπίου αγαπιέται λιγότερο ή περισσότερο, αλλά πάντα εφόσον πρώτα κατηγοριοποιείται ως προσωπική καταγραφή. Κι όμως, το τραγούδι θέλει να είναι κάτι άλλο από μαρτυρία του ενός. Θέλει να σε μάθει να βλέπεις όπως βλέπει, να κοιτάζεις εκεί που κοιτάζει. Η παράγκα δεν υπάρχει αντικειμενικά, "εκεί έξω". Διαγράφεται μπροστά στα μάτια αυτών που μαθαίνουν να αντιλαμβάνονται τα πράγματα γύρω τους με ένα συγκεκριμένο τρόπο, στρέφοντας το βλέμμα σε συγκεκριμένα σημεία, παρακάπτωντας ή αγνοώντας άλλα. Το τραγούδι είναι οικείο επειδή πέτυχε να εκπαιδεύσει τη συλλογική ματιά, να την μάθει να βλέπει όπως το ίδιο. Δεν την βρήκε έτοιμη, δεν την συνάντησε ως κάτι που προϋπήρχε.

Ο σκοπός της προσωπικής καταγραφής κοινωνικών φαινομένων δεν είναι η επικοινωνία αλλά η δημιουργία ενός τρόπου αντίληψης της συλλογικής πραγματικότητας. Και η δημιουργία αυτή στηρίζεται αποκλειστικά στην αποτελεσματική ανοικείωση του οικείου, που το καθιστά συλλογικά αντιληπτό για πρώτη φορά. Αυτό συγκρατώ από την πρώτη φράση του διάσημου αυτού τραγουδιού.

25. Ψευδής οικειότητα

Για τρία χρόνια διατήρησα ένα ενοικιαζόμενο "εξοχικό" στο ψηλότερο, πιο απομακρυσμένο χωριό της Κύπρου. Το χωριό είχε μόλις μία ταβέρνα, που γινόταν δύο τους καλοκαιρινούς μήνες, και κανένα καφενείο. Ήταν συνεπώς αναπόφευκτο, κάθε φορά που περνούσα ένα διάστημα εκεί, να περνώ κάποιο χρόνο καθημερινά στην ταβέρνα εκείνη.

Όπως είναι φυσικό, τόσο οι άνθρωποι που δούλευαν εκεί, όσο και οι τακτικοί θαμώνες, με γνώριζαν εξ όψεως. Ποτέ, ούτε μια φορά στα τρία χρόνια, δεν με ρώτησαν το όνομά μου ή με τι ασχολούμαι. Θυμάμαι ακόμη τη φορά που ο οδηγός του μικρού υπεραστικού λεωφορείου, έχοντας μόνο εμένα επιβάτη, με ρώτησε αν θέλω να κάνουμε μια στάση για καφέ σε ένα χωριό λίγο πιο χαμηλά· θυμάμαι να πίνουμε τον καφέ μας με ένα ξενοδόχο που μας τον κέρασε, και ο οποίος δεν με ρώτησε οτιδήποτε είχε σχέση με την καταγωγή μου ή το τι γύρευα εκεί, ούτε μου πρότεινε οτιδήποτε ενέπλεκε τις ξενοδοχειακές του υπηρεσίες. Ήταν ένας πολύ ήσυχος και σύντομος καφές.

Αυτό που συγκράτησα από όλα αυτά ήταν η αίσθηση ότι η πραγματική ευγένεια εχθρεύεται την ψευδή οικειότητα· γνωρίζει να κρατά αποστάσεις, να σέβεται την ξενότητα του ξένου, την ιδιωτικότητα του άλλου. Και ότι αυτός ο σεβασμός έχει άμεση σχέση με την απουσία οικονομικού κινήτρου. Το εμπόριο, πάνω από όλα, είναι αυτό που επιβάλλει την αναζήτηση άμεσης οικειότητας, και οι άνθρωποι του χωριού είτε δεν είχαν τίποτε να μου πουλήσουν είτε δεν χρειαζόταν να προσπαθήσουν για να το κάνουν, ελλείψη σοβαρών οικονομικών διακυβευμάτων και ανταγωνισμού.

Αντιστρόφως, η ψευδής οικειότητα την οποία λίγο-πολύ σου επιβάλλουν οι γύρω σου σε ένα αστικό (μικρο)περιβάλλον έχει πάντα σε τελική ανάλυση να κάνει με την αναζήτηση του κέρδους, εφόσον δεχτεί κανείς ότι αυτό περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα απολαβών, από την αυξανόμενη επιρροή ή την διευρυμένη πρόσβαση στο ρουσφέτι μέχρι το άμεσα χρηματικό συμφέρον.

Κι όμως, η συστολή του μη εμπορευματικά υποκινούμενου ανθρώπου απέναντι στον ξένο έφτασε να ερμηνεύεται λίγο-πολύ ως αγένεια, ως αφιλόξενη στάση. Ίσως γιατί αυτοί που την ερμήνευσαν αρνητικά, αυτοί που ταύτισαν τον εαυτό τους με την οκειοποιητική φιλοξενεία, ήταν από την αρχή έμποροι. Θα μπορούσε ίσως να ξαναδιαβάσει κανείς την Οδύσσεια από την σκοπιά της άδηλης κυριαρχίας των ιδεών των εμπόρων, ήδη από την εποχή της ομηρικής αρχαιότητας. Ίσως ο Κύκλωπας ή οι Λαιστρυγόνες να είναι τα πρώτα συμβολικά θύματα της εμπορευματικού χαρακτήρα οικειότητας ως ιδεολογίας.

24. Ζωοπολιτική

"Και μόνος απ' όλα τα ζώα ο άνθρωπος έχει έναρθρο λόγο. Και οι μεν άναρθρες κραυγές εκφράζουν τη λύπη και την ευχαρίστηση, και γι' αυτό υπάρχουν στα άλλα ζώα. Η φύση τους δηλαδή τους επιτρέπει να αισθάνονται τη λύπη και την ευχαρίστηση και να γνωστοποιούν τα συναισθήματα αυτά το ένα στο άλλο. Αλλά ο έναρθρος λόγος δημιουργήθηκε για να εκφράζεται το συμφέρον και το βλαβερό, και φυσικά και το δίκαιο και το άδικο. Αυτό, πραγματικά, είναι το διακριτικό σημείο που κάμνει τον άνθρωπο να ξεχωρίζει απ' όλα τα άλλα ζώα: μονάχα αυτός δηλ. αντιλαμβάνεται το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο και τις άλλες παρόμοιες αξίες."
Αριστοτέλης, Πολιτικά, Βιβλίο Ι

Ο άνθρωπος, είπε ως γνωστόν ο Αριστοτέλης, είναι ζώον πολιτικό. Την ίδια στιγμή όμως, ο Σταγειρίτης πρόσθετε και την αντίστροφη ιδέα: το ζώο είναι αυτό που αποκλείεται από την σφαίρα της πολιτικής. Για δυο λόγους, ή μάλλον για έναν: για τον λόγο, εξαιτίας του λόγου.

Ο λόγος δεν είναι φωνή. Η φωνή δεν είναι λόγος. Ο αριστοτελικός λόγος είναι η καταδίκη της φωνής του ζώου στην πολιτική αλαλία. Η φωνή είναι ο αγωγός της "λύπης και της ευχαρίστησης", των "συναισθημάτων". Ο λόγος, αντιθέτως, εκφράζει "το συμφέρον και το βλαβερό", "το δίκαιο και το άδικο." Η φωνή δεν μπορεί να μιλήσει για δίκαιο και άδικο: oι στριγκλιές των ζώων που σφάζονται εργοστασιακά, που καίγονται από πυρκαγιές, που εγκαταλείπονται από τους ιδιοκτήτες τους τα καλοκαίρια, δεν είναι πολιτικές, δεν σημαίνουν πολιτικά. 'Ετσι αρχίζει η (ζωο)πολιτική. Και τα Πολιτικά. Θα μπορούσαν να άρχιζαν με τα λόγια του Μαρξ στην 18η Μπρυμέρ: "Δεν μπορούν να εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους, πρέπει να εκπροσωπηθούν."

Και εκπροσωπούνται. Από τη μία, από αυτούς που πίσω απ' τις στριγκλιές της φωνής, μέσα στις οιμωγές της, ακούνε τον λόγο: παραληρούντες, απ' την σκοπιά του λόγου τουλάχιστον, ακτιβιστές των δικαιωμάτων των ζώων. Και από την άλλη, από ιδιόμορφους κωφούς που ακούν τα κλικ του μετρητή της βενζίνης ή τα χαρούμενα καμπανάκια της ταμειακής μηχανής, αλλά όχι τη φωνή του κόσμου (και ο "κόσμος" δεν είναι ο "κυρίαρχος λαός"· δεν είναι καν "κυρίαρχος").

Όπως και να χει, η φωνή του έχει λόγο. Λόγο που υπάρχει, λόγο επειδή υπάρχει. Η φωνή αυτή δεν δηλώνει, διαδηλώνει· δεν εκφράζει επιχειρήματα, μόνο ηδονή, ή θρήνο και οργή. Δεν είναι όμως το άλλο του λόγου· όχι χωρίς να είναι ταυτόχρονα ο απαρνημένος πυρήνας του. Όπως το ζώο σε σχέση με τον άνθρωπο. Όπως το ζώο σε σχέση με την πολιτική.

Ο Τσάβεζ έκανε λάθος: το βουβό φάντασμα που πλανιόταν πάνω απ' την Κοπεγχάγη δεν ήταν ο καπιταλισμός. Ο καπιταλισμός δεν είναι βουβός· ο λόγος του, ακόμα και όταν είναι άλογος, είναι νόμος: ο μόνος νόμος που εισακούγεται. Όχι, ο καπιταλισμός είναι απλώς κουφός. Το βουβό φάντασμα που εκπροσωπήθηκε ή αποσιωπήθηκε από πολιτικά αντίπαλες ανθρώπινες κοινότητες στην σύνοδο της Κοπεγχάγης δεν ήταν λοιπόν το Κεφάλαιο. Ήταν, πάνω από όλα, η άλαλη φωνή της κοινοπολιτείας του μη ανθρώπινου.

23. Ιούδας

Ποιος μπορεί να υποτιμήσει την απαράμιλλη αίσθηση ελευθερίας και δύναμης που δίνει η προδοσία!

Πόσο λιγότερο έντονη μια ζωή πιστότητας, πόσο πιο ταπεινές οι απολαύσεις της!

Πόσο ψευδής η υπόθεση της μετάνοιας του προδότη! Αυτό που ερμηνεύεται σαν μετάνοια δεν είναι παρά η απελπισία που δημιουργεί η εκ των υστέρων ανακάλυψη του άτυπου νόμου της προδοσίας: μπορείς να προδώσεις κάτι μόνο μία φορά.

22. Χαρτοκλέφτες

Αυτοί που βλέπουν κάθε ευτυχή συνδυασμό χαρτιών με καχυποψία, ως αποτέλεσμα πανουργίας, είναι συνήθως χαρτοκλέφτες.

Saturday, December 19, 2009

21. Δυστυχία στην Ουτοπία

(Για τα Καλώδια)

"Από αυτή την άποψη, η Ουτοπία είναι απλώς μια πολιτική και κοινωνική λύση για την συλλογική ζωή· δεν εξαφανίζει τις εντάσεις και τις ανεπίλυτες αντιφάσεις οι οποίες είναι εμμενείς τόσο στις διαπροσωπικές σχέσεις όσο και στην ίδια την σωματική ύπαρξη (ανάμεσά τους, αυτές της σεξουαλικότητας), αλλά μάλλον τις επιδεινώνει και τις επιτρέπει να εκφραστούν ανεξέλεγκτα, απομακρύνοντας τις τεχνητές δυστυχίες του χρήματος και της αυτοσυντήρησης."
Fredric Jameson, The Seeds of Time.


Από τον Fourier του Nouveau Monde Amoureux στον H.G. Wells του A Modern Utopia και τον William Morris του News from Nowhere, και από κει στον Chaplin του The Kid, στον James Agee και το ανεκπλήρωτό του σενάριο για τον Chaplin, ή, τέλος, στον Samuel Delaney, την Ursula Le Guin και την Marge Piercy, οι σημαντικοί καλλιτέχνες της Ουτοπίας, δεν έχουν κουραστεί να λένε ένα πράγμα: Η Ουτοπία δεν είναι ούτε το τέλος της θλίψης, ούτε η απάλειψη κάθε εμπειρίας απογοήτευσης και απώλειας, ούτε η εξάλειψη των εκκεντρικών εμμονών του καθένα, ούτε καν το ξερίζωμα των κακιών και αδυναμιών που παρεπιδημούν στο ανθρώπινο γένος (της ζηλοτυπίας, για παράδειγμα, ή του θυμού, ή της ανασφάλειας, ή της ματαιοδοξίας).

Η Ουτοπία είναι απλώς ο μηχανισμός που εμποδίζει την ατομική δυσλειτουργία να συγκοινωνήσει με την συλλογική· δηλαδή, είτε να ανατροφοδοτηθεί από ιδεολογικού και θεσμικού χαρακτήρα πηγές, είτε να δηλητηριάσει την ζωή των άλλων προσφεύγοντας στο κυνήγι της κυριαρχίας για να βρει υποκατάστατα της χαμένης ατομικής ευτυχίας.

Με λίγα λόγια, και η Ουτοπία θα έχει τους αταίριαστούς της ανθρώπους· ή μάλλον, δεν θα ήταν αληθινή Ουτοπία αν δεν τους είχε. Η ατομική δυστυχία είναι απόλυτα εφικτή· απλά δεν σκοτεινιάζει τη ζωή της συλλογικότητας. Αυτή είναι η φόρμουλα του υποδεέστερου, άπτερου παράδεισου που όμως ο κομμουνιστικός σοσιαλισμός έχει κάθε λόγο να προτιμά από το θεολογικά χρωματισμένο αντίστοιχό του.

20. Ξινά σταφύλια

Από τον καιρό της Hedda Hopper και της Louella Parsons, τα ΜΜΕ επεφύλασσαν πάντοτε πολύ καλύτερη μοίρα για τις αρθρογράφους που ειδικεύονταν στα δηλητηριώδη σχόλια, την χολή και το ανελέητο ξεκατίνιασμα, από ό,τι και για τις πιο χαμηλών τόνων υπερασπίστριες των δικαιωμάτων του φύλου τους (ανάλογη ήταν η μοίρα πολλών διάσημων ομοφυλόφιλων entertainers). Σε μια κοινωνία που μετατρέπει την συντριβή των ονείρων σε πηγή ευθυμίας, οι δάφνες της κοινής αποδοχής επιβραβεύουν την επιθετικότητα των πιο ευφυώς δηλητηριωδών θυμάτων του σεξουαλικού αυταρχισμού. Φτάνει να μην φανερώσουν ποτέ ότι πίσω από το ευπώλητο φαρμάκι τους βρίσκεται η ξυνισμένη από τις απογοητεύσεις επιθυμία για χειραφέτηση.

19. Μικροϊδιοκτησία ΙΙ

Η τάση αυτή εξηγεί και ένα φαινόμενο που αλλιώς θα ήταν ιδιαίτερα δυσνόητο: στην μεγάλη τους πλειοψηφία, οι Έλληνες είναι αντικαπιταλιστές· απεχθάνονται τόσο την ανωνυμία που δημιουργεί και αναπαράγει η αναπτυγμένη καπιταλιστική κοινωνία, όσο και τις σχέσεις οικονομικής εξάρτησης στις οποίες βασίζεται.

Ο αντικαπιταλισμός όμως αυτός, ρομαντικός, βαθιά ατομικιστικός, πεισματωδώς απρόθυμος να αποστασιοποιηθεί από την φετιχοποίηση της ιδιοκτησίας, είναι όσο ασύμβατος με τον μαρξισμό είναι και με τον καπιταλισμό. Για αυτό και πολλοί Έλληνες αντικαπιταλιστές είναι ταυτόχρονα είτε ανοιχτά αντιμαρξιστές, είτε άνθρωποι που έχουν την ψευδαίσθηση ότι η προσωπική τους, sui generis, μικροααστική ουτοπία συνιστά μαρξισμό.

18. Μικροϊδιοκτησία

Όταν πηγαίνω διακοπές σε επαρχιακά, όχι ιδιαίτερα τουριστικά αναπτυγμένα μέρη, μου αρέσει να παρατηρώ την συμπεριφορά κάποιων σταθερών θαμώνων στις ταβέρνες και τα μπαρ. Με χίλιους δυο μικρούς και σχεδόν ανεπαίσθητους τρόπους, προσπαθούν να επιδείξουν στους τρίτους την οικειότητά τους με τους ιδιοκτήτες: προσφέρονται να βοηθήσουν στο σερβίρισμα ή στο μάζεμα· είναι υπερβολικοί στον ενθουσιασμό τους όταν βλέπουν τον μαγαζάτορα· η γλώσσα του σώματός τους είναι όχι αυτή του πελάτη αλλά αυτή του ευδαίμονος νοικοκύρη· είναι λίγο υπέρ του δέοντος επιδεικτικοί ως προς το ότι νιώθουν άνετα στο περιβάλλον. Με λίγα λόγια, λειτουργούν ωσάν ο χώρος να ήταν (και) δικός τους.

Μέσα από αυτές τις άκακες και λεπτεπίλεπτες ενέργειες, ο Έλληνας υπάλληλος γραφείου, πωλητής, ή δημόσιος υπάλληλος εκφράζει την φαντασίωση που έχει πάντα κοντά στην καρδιά του: να γίνει ο ίδιος μικροϊδιοκτήτης, να έχει ένα μαγαζάκι όπου θα δεξιώνεται τους φίλους του, να είναι αφεντικό του εαυτού του, να είναι ριζωμένος σε ένα τόπο όπου θα έχει πρόσωπο, και όπου θα είναι αναγνωρίσιμο μέρος της καθημερινής ζωής των άλλων, και όχι άγνωστος και ανώνυμος και ξεχασμένος στην ασήμαντη ιδιωτικότητά του.

Για αυτό και το blogging έχει περισσότερο μέλλον στην Ελλάδα από ό,τι θα ήταν λογικό να αναμένεται: είναι η εικονική εκδοχή εκπλήρωσης της αλύτρωτης για τους πολλούς επιθυμίας να γίνουν μικροϊδιοκτήτες.

17. Αλχημείες

(Για τον Greek Rider)

"Μείνε, δες! Κοντεύει ο υδράργυρος· βοηθούν η τέχνη και όλα τα στοιχεία. Καλέστε τους φιλοσόφους μας. Θα φύγει, θα εξατμιστεί. Αγαπημένε υδράργυρε! Βοήθεια! Το βάζει στα πόδια! Δραπετεύει! Πολύτιμε, χρυσέ μου υδράργυρε, μείνε σταθερός. Μην είσαι τόσο ασταθής."
Ben Jonson, "Mercury Vindicated", 1616.

Ένα από τα ενδιαφέροντα συστατικά της εποχής της κρίσης είναι η συμβολή της σε μια αναζωογονητική διάρρηξη των ρητορικών κοινοτοπιών του "μεταμοντέρνου." Πόσο λίγο "μετά" τα αυλικά δράματα του πρώϊμου 17ου αιώνα βρισκόμαστε σε ό,τι αφορά τουλάχιστον την οικονομία! Τα έργα του Τζόνσον για τον αλχημισμό και τις εμμονές των συγχρόνων του με την εύρεση μιας μεθόδου που θα εξασφάλιζε αρκετά αποθέματα χρυσού για να γεμίσουν τα βασιλικά ταμεία μιλά απευθείας στην καρδιά των αγωνιών του σύγχρονου homo economicus. Η κωμική υποτέλεια στους ασταθείς αλχημικούς θεούς ("mercury" είναι επίσης ο Ερμής, θεός του εμπορίου, και το επίθετο "χρυσός" αφήνει λίγα περιθώρια παρερμηνείας για την σύνδεσή του με το χρήμα), προεικονίζει την σημερινή κριτική των φαντασιώσεων μαγικού πλουτισμού, των παραισθήσεων ανάπτυξης και ευμάρειας, και της ιερής πίστης στα ατελείωτα περιθώρια δανεισμού.

Αυτά σε ό,τι αφορά την κωμική αλχημεία· η σκοτεινότερη μορφή της είναι αυτή που έκανε το Κεφάλαιο να εμφανίζεται ως η κινητήριος μηχανή της "προόδου", πείθοντας όλο και περισσότερους ότι είναι ελεύθεροι από δεσμά του μύθου, και ότι έχει επί μακρόν παρέλθει η περίοδος της δυσειδαίμονος προϊστορίας.

16. Αντιστρόφως ανάλογα ΙΙ

Από την άλλη, δεν υπάρχει τίποτε πιο ιδεολογικό από την εκ του ασφαλούς νοσταλγία για τους μεγάλους που έφυγαν και μας άφησαν ανυπεράσπιστους μπροστά σε ανυπέρβλητες δυσκολίες. Μόνο αυτός που δεν είναι ποτέ πρόθυμος να είναι παρών επικαλείται μονίμως το κενό που αφήνουν εκείνοι που λείπουν. Η αλήθεια είναι ότι κανένας τους δεν στάθηκε ποτέ αρκετός, για αυτό και το σωρευτικό βάρος των αιώνων έχει εναποτεθεί στους δικούς μας, δυσανάλογα μικρούς ώμους.


15. Κατηφόρα

Όταν παρά τις τιτάνιες προσπάθειες που καταβάλλεις, το μόνο που καταφέρνεις είναι να μην κατρακυλήσει ο βράχος χαμηλότερα από ό,τι όταν άρχισες να τον σπρώχνεις, άντλησε κουράγιο απ' την σκέψη ότι στέκεσαι σε κατηφόρα.

14. Αντιστρόφως ανάλογα

Όσο πιο ανεξέλεγκτα πολύπλοκη γίνεται αντικειμενικά η κοινωνική ζωή, τόσο περισσότερο αυξάνεται η υποκειμενική πίεση που ασκεί ο αποζημιωτικός πρωτογονισμός στη σκέψη. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε τόση βιαστική, κακότροπη απαιτητικότητα για απλά συνταγολόγια ευτυχίας ή εκπλήρωσης. Και ποτέ δεν βρήκε τόση ανταπόκριση σε ύποπτα πρόθυμες λύσεις.

Κάποιοι αιώνες τράφηκαν με Πλάτωνα και Επίκουρο, με Μακιαβέλι και Χομπς, με Χέγκελ και Καντ, με Μαρξ και Χάϊντεγγερ. Ο δικός μας, αντικειμενικά πολυπλοκότερος όλων, αναζητά λύσεις φλερτάροντας με μια "φιλοσοφία" που κινείται μεταξύ Κοέλιο και Γιάλομ, ανάγοντας το τελευταίο πεντάλεπτο ζαχαροκουφέτο του Cpil σε συμπυκνωμένο Ταρκόφσκι, και μπερδεύοντας την πιασάρικη επιφυλλίδα του ημερήσιου τύπου με τη Φαινομενολογία του Πνεύματος.

Friday, December 18, 2009

13. Βρώμικο ψωμί

Η ντροπή του περιβάλλει το χρήμα όταν, σε ένα εστιατόριο, πληρώνεις αθέατα, κρύβοντάς το σε ένα πλαστικό φάκελο που διατίθεται για αυτό τον σκοπό. Η δραστική επιδείνωση αυτής της ντροπής όταν ο σερβιτόρος παίρνει κατά λάθος τον φάκελο και τον ανοίγει χωρίς να έχεις προλάβει να βάλεις μέσα χρήματα. Και στις δύο περιπτώσεις, η αίσθηση της ανταλλαγής μιας πορνογραφικής εικόνας ή της αθέτησης μιας υπόσχεσης συνενοχής μεταξύ αγνώστων.

12. Master signifier

Όσοι είναι αρκετά μεγάλοι για να θυμούνται την όψη του χρήματος πριν το ευρώ, θα θυμούνται όλα αυτά τα παράξενα δείγματα λαϊκής γραφής πάνω σε χαρτονομίσματα: καρδιές, στίχους, ζωγραφιές, βρισιές, ευχές, κατάρες, αριθμούς τηλεφώνων, για να μην αναφερθώ στις ευρεσιτεχνίες συγκόλλησης των σκισμένων κομματιών του φθαρμένου χαρτονομίσματος.

Από τότε που εισήχθηκε το ευρώ στην Ελλάδα, και, αργότερα, στην Κύπρο, έπαψα να βλέπω χαρτονομίσματα που κουβαλούν επάνω τους αυτά τα σημάδια. Είναι πλέον κλινικά αποστειρωμένα από κάθε ίχνος της μεσολάβησης ανθρώπινου χεριού. Είναι σαν όλες οι ταπεινές μορφές μέσα από τις οποίες ο λαός αντιπαρερχόταν τον φόβο που προκαλεί κατά βάθος η ίδια η έννοια της χρηματικής αφαίρεσης--όλες οι μέθοδοι που βρήκε για να ξορκίσει την θανατηφόρο όψη της--να έχουν μονομιάς περάσει στη σφαίρα του αδιανόητου.

Έτσι έχει καταγραφεί στην ανθρωπολογία της καθημερινής ζωής η διαφορά ανάμεσα στο εθνικό χρήμα και το χρήμα που ο λαός νιώθει ότι εκπορεύεται από κάποια απόμακρη και απόκοσμη πηγή: ως έκθλιψη των διαδικασιών εξανθρωπιστικής βεβήλωσης του κυρίαρχου συμβόλου της αλλοτριωμένης εικόνας της αξίας. Και έτσι, ταυτοχρόνως, κωδικοποιείται το πέρασμα από τον εθνικό στον υπερεθνικό κυρίαρχο: ως πέρασμα από την λαϊκότροπη εικονοκλασία που αυθαδιάζει σε βάρος ενός ευάλωττου Θεού, στην παθητική εικονολατρεία κάποιου που είναι μυθικά άτρωτος.

11. Μετανάστες

Όταν γυρνάω καλοκαίρι στην γενέθλιά μου πόλη, είναι φορές που νιώθω ότι όλοι οι παλιοί της κάτοικοι έχουν μεταναστεύσει αλλού και ότι τώρα την κατοικούν μετανάστες που μόλις εισήχθηκαν μαζικά από κάποια άλλη χώρα. Τόσο άπειρα, τόσο πρωτόβγαλτα φαίνονται να περπατούν δίπλα στις φωτεινές επιγραφές και τις βιτρίνες των καταστημάτων όσοι ξεμείνανε στην πόλη.

10. Το παλιό μου σπίτι

Μια μέρα έφυγα απ' το παλιό μου σπίτι. Άφησα την πόρτα και τα παράθυρα ανοιχτά και χάθηκα. Τώρα, όταν περνάω κάποτε από κει, βλέπω τις κουρτίνες σκισμένες. Ένας αέρας φυσάει όλη την ώρα στα ενδότερα. Τα κάγκελα είναι σκουριασμένα απ' τη βροχή. Άγνωστοι γέμισαν τους τοίχους με συνθήματα.

Μόνο τώρα νιώθω ότι μου ανήκει το παλιό μου σπίτι.

Thursday, December 17, 2009

09. Ουκ επ' άρτω μόνον

Η πραγματική ισότητα περιλαμβάνει το δικαίωμα όλων, κάποιες φορές, στην πολυτέλεια. Η περιστασιακή πολυτέλεια είναι κομμουνιστική. Ζητάει να μοιραστεί, να σπαταληθεί μαζί με άλλους. Αλλιώς, χωρίς την χαρά του μοιράσματος, η πολυτέλεια μαραίνεται, δηλητηριάζεται, γίνεται τοξική. Γίνεται ιδιοκτησία, πλούτος και κεφάλαιο.

08. Μεταξύ δύο

Γιατί χρειάζεται η πολιτική την αισθητική; Γιατί χωρίς αυτή, ξεχνάει το μοναδικό για χάρη του οικουμενικού. Και το οικουμενικό χωρίς μοναδικότητα είναι μια πολυκατοικία σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Και η αισθητική, γιατί χρειάζεται την πολιτική; Γιατί χωρίς αυτή, δεν μπορεί να αποσπάσει το μοναδικό από την σπάταλη ομορφιά του. Χωρίς πολιτική, η αισθητική είναι ένα πουπουλένιο στρώμα που σου καταστρέφει σιωπηλά την σπονδυλική στήλη.

07. Τραπέζια

Αυτοί που φτιάχνουν τραπέζια ασκούν διαφορετικού είδους κριτική όταν τύχει να δουν ένα από όσους απλώς τρώνε σ' αυτά. Οι πρώτοι ενδιαφέρονται πρωτίστως για την σταθερότητα ενός τραπεζιού, τους αρμούς του, το να είναι το τραπέζι αλφαδιασμένο. Οι δεύτεροι ενδιαφέρονται για τις επιφάνειες: την πολυτέλεια, το λούστρο, τη γιαλάδα.

Το ζήτημα είναι να ξέρεις σε ποιον απ' τους δύο απευθύνεσαι.

06. Συνέπεια

"Ομολόγησέ το! Οι άνθρωποι εξ ονόματος των οποίων μιλάς για δικαιοσύνη είναι αυτοί που σε εμπειρικό επίπεδο σε απογοητεύουν ως άδικοι! Είσαι ένας υποκριτής!"

"Και συ;"

"Εγώ τουλάχιστον είμαι συνεπής. Για μένα, θεωρία και εμπειρία είναι ένα. Περιφρονώ τους άλλους όχι μόνο έμπρακτα αλλά και θεωρητικά."

"Αποκαλείς συνέπεια την ευθυγράμμιση δύο ειδών κακίας;"

"Καλύτερο απ' το να γράφω θεωρίες για αυτό που δεν υπήρξε ποτέ."

"Αυτό που δεν υπήρξε ποτέ είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο αξίζει να γράφεις θεωρία."

05. Ανεμόμυλοι

"Χα!" είπε έξαφνα ο Σάντσο Πάντσα από το γάϊδαρό του. "Αυτό το οποίο κυνηγάς, Δον Κιχώτη, δεν είναι εχθρικοί ιππότες, αλλά ανεμόμυλοι. Όλες σου οι μάχες είναι αυταπάτες."

"Αν το γνωρίζεις αυτό Σάντσο, τότε γιατί τόσα χρόνια δεν κούνησες ρούπι από κοντά μου;" απάντησε ο Κιχώτης.

"Διασκεδάζω την ανία μου, Δον" απάντησε ο Σάντσο.

"Θλιβερή καρριέρα αυτή για ρεαλιστές, Σάντσο", είπε ο Κιχώτης, έδωσε μια με τα σπηρούνια του στο άλογο, και χάθηκε στη σκόνη.

04. Στα χαρακώματα

Όταν τα στρατεύματα είναι παγιδευμένα μέσα σε λασπωμένα χαρακώματα και η μάχη έχει περιέλθει σε ένα στάδιο επαχθούς ανακωχής όπου θερίζουν οι επιδημίες και όχι οι σφαίρες, τότε τα ταμπούρλα και τα εμβατήρια είναι παράκαιρα.

Αυτό που χρειάζεται είναι κάτι που να κρατήσει το αίμα ζεστό και τις κλειδώσεις ευλύγιστες παρά την παγωνιά.

Μην περιφρονείς λοιπόν την ανάγκη για σκέψεις που παρηγορούν. Η έφοδος υπόσχεται δόξα και ενθουσιάζει. Αλλά υπάρχει και η αναμονή, που είναι άδοξη και κάμπτει.

03. Μαύρη μαγεία

Μείνε για αρκετό χρόνο έλλογα σταθερός για αυτό που ο άλλος περιγελά εκ των προτέρων ως φενάκη και θα δεις το προσωπείο της ειρωνικής ανεκτικότητας να δίνει τη θέση του στην λυσσαλέα οργή. Το συγκρατημένο μειδίαμα να μετατρέπεται σε γυμνά δόντια που γαυγίζουν.

Μην ξεγελιέσαι: Ο χωροφύλακας με MBA εξακολουθεί να είναι χωροφύλακας. Απλά, μετά από είκοσι χρόνια μονοπωλίου της ιδέας ότι ο αντίπαλος έχει ηττηθεί ανεπιστρεπτί, είναι λογικό η νηφαλιότητα του βέβαιου νικητή να γίνεται η πρώτη μεταμφίεση του παλιού, γνωστού αυταρχισμού.

02. Το χειρότερο

Κάποτε, όταν ήμουν 9-10 χρονώ, η μάνα μου αγόρασε ένα διακοσμητικό, μια μικρή μπρούτζινη πλάκα που έγραφε "ήμουν δυστυχισμένος που δεν είχα παπούτσια ώσπου είδα κάποιον που δεν είχε πόδια." Θυμάμαι πόσο με είχε ενοχλήσει από την πρώτη στιγμή εκείνη η πλάκα.

Κάθε φορά που προσπαθείς να μιλήσεις για το κακό, κάποιος προσφέρεται να σε παρηγορήσει εκβιαστικά με το χειρότερο. Το κακό που υπάρχει, λέει, δεν είναι τίποτε μπροστά σε αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει.

Στο τέλος, η επιθυμία και ακόμα και η μνήμη για την ύπαρξη του καλού καταπλακώνεται απ' τις ατέρμονες διαβαθμίσεις του χειρότερου.

Κι αυτό είναι το χειρότερο.

Wednesday, December 16, 2009

01. Ηθικές

"Ναι, οι δρόμοι είναι γεμάτοι πτώματα!" είπε κάποιος. "Αλλά σκέψου, το μόνο που μπορείς να φτιάξεις αν προσπαθήσεις να τα συγκολλήσεις σε ανθρώπους και να φυσήξεις ζωή μέσα τους είναι τέρατα!"

"Δεν είναι καλύτερα να είσαι τέρας από ό,τι πτώμα;" ρώτησα.

"Όχι, γιατί δεν μας αρέσει να βάφουμε τα χέρια μας με αίμα", μου είπε. Και ξέρεις ότι αν και τα πτώματα δεν μας ενοχλούν, απέναντι σε τέρατα δεν έχουμε άλλη επιλογή."