Thursday, December 24, 2009

31. ΛΑ.Ο.Σ

Η λογοτεχνική αναπαράσταση της σεξουαλικής απιστίας βρίθει από εδάφια που ενσκύπτουν σε μία από τις βασικές διαστάσεις της φαντασιακής ζωής του απατημένου: δεν είναι απλώς ότι κάποιος άλλος απολαμβάνει πλέον αυτό που ο απατημένος έχασε. Είναι ότι η "παράνομη" αυτή απόλαυση ξεπερνά κάθε όριο. Στο μυαλό του απατημένου, το σώμα που απωλέσθηκε γίνεται ικανό, από τη στιγμή που παραδίδεται σε ξένα χέρια, μιας ηδονής μεγαλύτερης από ό,τι ο ίδιος είχε ποτέ υποπτευθεί. Κάθε ώρα και λεπτό, ο απατημένος κατατρέχεται από την εικόνα του απωλεσθέντος σώματος σε ανεξέλεγκτες περιπτύξεις με ξένους, και τα υποθετικά βογγητά των εραστών πλημμυρίζουν τα κοκκινισμένα από ανομολόγητο εξευτελισμό αυτιά του.

Είναι διαφορετική η υφή της ζήλειας που νιώθει το εθνικιστικό υποκείμενο για την σχέση του μετανάστη με την χώρα υποδοχής του; Πώς αλλιώς να εξηγηθεί το ποσοστό στο οποίο το έθνος επενδύεται λιμπιντινικά εκ των υστέρων, την στιγμή ακριβώς που γίνεται ορατό το δικαίωμα πρόσβασης του μετανάστη στα άβατα ενδότερά του; Πώς αλλιώς να στοχαστεί κανείς το γεγονός ότι, την στιγμή που φτάνει να συζητηθεί η χορήγηση ιθαγένειας σε μια μερίδα γόνων των μεταναστών, η θλιβερή, πρόωρα γηρασμένη "Ψωροκώσταινα" της τετριμμένης συλλογικής καθημερινότητας μεταμορφώνεται αίφνης σε αδιανόητης ομορφιάς και θελκτικότητας ερωμένη που πρέπει πάσει θυσία να κρατηθεί κοντά μας;

Στο Looking Awry, o Slavoj Zizek μας εισήγαγε στην έννοια του "έθνους-πράγματος" (nation-thing), του έθνους ως φαντασιακού προϊόντος που προκύπτει μέσα από τη παρεμβολή ενός άλλου ο οποίος απειλεί την πρόσβαση σ' αυτό ως αντικείμενο της επιθυμίας, και, αντιστρόφως, του δανείζει σεξουαλικά φορτισμένη αίγλη: ποθώ, για παράδειγμα, τις για μένα ηθικά αποκρουστικές ΗΠΑ στον βαθμό που πείθομαι ότι αποτελούν απλησίαστο και απαγορευμένο όνειρο για εκατομμύρια αλλοεθνείς άλλους. Ποθώ την γραφειοκρατική αφαίρεση της ΕΕ στον βαθμό που γνωρίζω ότι η πρόσβαση σε αυτή εξακολουθεί να μην προσφέρεται σε "μη Ευρωπαίους". Ποθώ την για μένα παρακμιακή και αλλοτριωμένη Ελλάδα όταν νιώθω ότι η σχέση αποκλειστικότητας που έχω μαζί της απειλείται από κάποιον αλλόφυλο που έχει λόγους να επιθυμεί αυτό το οποίο εγώ απαξιώνω.

Όπως κάθε κυνικός αλλά ζυλότυπος εραστής, ο εθνικιστής απαιτεί από τον μετανάστη ταυτόχρονα την λιμπιντικική υποστασιοποίηση του έθνους-πράγματος και την παραίτηση από την διεκδίκησή του. Για αυτό και υπάρχει η απαίτηση από τον μετανάστη να δηλώνει τον συνεπαρμό του με μια εθνικότητα που κανείς υπήκοος δεν νιώθει υποχρεωμένος να εξιδανικεύει, και ταυτόχρονα, να παραιτείται από κάθε ελπίδα ενσωμάτωσης στην εθνικότητα αυτή. Το μόνο πράγμα που εξαγριώνει τον εθνικιστή περισσότερο από τον μετανάστη που δηλώνει απογοητευμένος από ή θυμωμένος με την χώρα υποδοχής του είναι ο μετανάστης που δηλώνει την επιθυμία του για αυτή. Η αντιμεταναστευτική ξενοφοβία δίνει φωνή σε μια καθαρά αντιδραστική, αυστηρά διαστροφική μορφή συλλογικής ηδονής. Γιατί στην περίπτωση της, η απόλαυση δεν προκύπτει από την εκστατική ένωση του "λαού" με το αφηρημένο, θεσμικό σώμα του έθνους-κράτους (η οποία παραμένει λογικά ανέφικτη), αλλά από την οικουμενικοποίηση της στέρησης της απόλαυσης του "έθνους-πράγματος": την φαντασίωση ενός ανταγωνιστή ο οποίος καθιστά το απρόσωπο έθνος-Gesellschaft (βλ. Tönnies, Gemeinschaft und Gesellschaft) ποθητό έθνος-πράγμα, και ταυτόχρονα αποκλείεται από αυτό. Ακόμα και το πιο άγευστο φαγητό γίνεται νοστιμότερο όταν υπάρχει κάποιος που το στερείται.

4 comments:

  1. Φίλε Αντώνη,


    Δεν θέλουμε να ανοίξουμε (τώρα) αυτή την κουβέντα, αλλά, ως προοίμιό της, μια παρατήρηση:

    Κάτι δεν πάει καλά, όταν οι αριστεροί, όποτε θίγουν αυτή τη δύσκολη πραγματικότητα που λέγεται Έθνος, το κάνουν τις περισσότερες φορές σε ετεροκαθορισμό ως προς τον ρατσιστικό λόγο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση του ποστ, αυτό το φαινόμενο συμβολοποιείται εύγλωττα με τον τίτλο του.

    (Cristmas) food for thought?


    Τα λέμε.

    ReplyDelete
  2. Να ξεκαθαρίσω λοιπόν ότι σε ό,τι με αφορά, δεν βρίσκω καμμία παραγωγική για την αριστερά δυνατότητα στον ελληνικό εθνικισμό. Ο αριστερός εθνικισμός έχει προ πολλού εξαντλήσει, κατά την δική μου άποψη τα όσα προοδευτικά περιθώρια είχε, πριν δηλητηριαστεί ανεπιστρεπτί από τον ξεροκέφαλο τοπικισμό, τον εθνολαϊκισμό και την ξενοφοβία. Το καταθέτω ευθαρσώς και περιμένω ως αντίλογο ένα παράδειγμα κοινωνικά χειραφετητικής χρήσης της εθνικότητας από την ελληνική αριστερά από το 1981 και μετά.

    Τούτο δεν σημαίνει ότι απορρίπτω τον πατριωτισμό και την αίσθηση του εθνικού ανήκειν συλλήβδην και ανεξαρτήτως ιστορικών συμφραζομένων. Για το οποίο περισσότερα στο: http://radicaldesire.blogspot.com/2009/06/webber.html

    ReplyDelete
  3. Φίλε Αντώνη,


    Ουδεμία σχέση το σχόλιό μας με αριστερή παραγωγική δυνατότητα παρέμβασης στον ελληνικό εθνικισμό! Για όνομα! Και πιστεύουμε ότι ο όρος "αριστερός εθνικισμός" είναι ένα "διπλολεκτικό" ανέκδοτο από μόνος του!

    Δεν λέμε περισσότερα προς το παρόν. Δύσκολο θέμα, ιδίως για εορταστική περίοδο!...


    Τα λέμε.

    ReplyDelete
  4. Εδώ θα μαστε, τα συζητάμε όποτε θέλετε ;-)

    ReplyDelete