Monday, December 21, 2009

27. Ήδη αργά

Πήγα προχθές στον οδοντίατρό μου για ένα δόντι το οποίο κουνιέται επίπονα. Εδώ και δύο μήνες πρέπει να παίρνω καθημερινά βιταμίνες μήπως και δυναμώσει κάπως το οστό που έχει φαγωθεί από περιοδοντίτιδα. Μετά από τέσσερις φοβισμένες επισκέψεις, βρήκα το κουράγιο να τον ρωτήσω τι μέλλει γενέσθαι. "Κοίτα, μου λέει. Πάμε καλά. Φυσικά, το δόντι σου δεν θα επανέλθει ποτέ στο φυσιολογικό. Απλά έχει περισσότερες πιθανότητες να μην πέσει άμεσα."

Σε όλα τα χρόνια που έχω οδοντικά προβλήματα, ποτέ δεν υπήρξα τόσο συνεπής με την οδοντική υγιεινή όσο τώρα, που λειτουργώ με δεδομένη την ιδέα ότι η ζημιά έχει ήδη γίνει, και ότι τίποτε δεν θα μου επιτρέψει να αναστρέψω το πρόβλημα. Σκεπτόμενος για την οικολογική ρητορική δια μέσω του μπανάλ αυτού προσωπικού βιώματος, θα έλεγα ότι είναι μάλλον στρατηγικά ανεπαρκής η έμφαση στην φόρμουλα "ή...ή" ("ή μειώνονται άμεσα οι εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακος ή θα υπάρξουν οι Χ συνέπειες", "ή είσαι με το μέλλον ή είσαι εναντίον του"). Παραδόξως, αυτό που χρειάζεται είναι η επιμονή σε ένα "και...και" ανάλογο με το ζιζεκικό "τα λεφτά σου και τη ζωή σου". Η ιδέα, εν ολίγοις, πρέπει να είναι και "είναι ήδη πολύ αργά για να σώσεις οτιδήποτε" και "δεν έχεις επιλογή από το να κάνεις ό,τι μπορείς". Ο λόγος που θα επιθυμούσα να ακούσω δεν θα έκανε εκκλήσεις, ούτε καν θυμωμένες εκκλήσεις. Θα τόνιζε ατάραχα ότι η καταστροφή έχει ήδη συντελεστεί· ότι το αρμόζον όνομα αυτού που έχει ήδη συμβεί είναι ακριβώς "καταστροφή"· ότι η ζημιά είναι πλέον μη αναστρέψιμη· ότι το ζητούμενο δεν είναι η ελπίδα να "σώσουμε" το κομμάτι του πλανήτη που αφορά στην επιβίωση του ζωϊκού βασιλείου, αλλά απλά να αναβάλλουμε όσο γίνεται τον θάνατό του.

'Οσο η οικολογική ρητορική πριμοδοτεί την ιδεοληψία της ελεύθερης επιλογής, την ιδέα ότι καλούμαστε να διαλέξουμε ανάμεσα σε μια σωτήρια και μια καταδικαστική τροχιά, καταλήγει να αυτοϋπονομεύει την αίσθηση του κατεπείγοντος την οποία οφείλει να καταστήσει απόλυτα, κατασταλτικά ξεκάθαρη. Καμμία απόφαση δεν λαμβάνεται στα αλήθεια όσο αυτός που αποφασίζει νιώθει ότι έχει πάνω από μια βιώσιμες επιλογές. Αυτό που χρειαζόμαστε συνεπώς είναι μια ουσιαστικά τρομοκρατική ρητορική, ένα οικολογικό ροβεσπιερισμό. Η ρητορική αυτή θα ξεκαθαρίζει ότι η τιμωρία για τις ανομίες μας έχει ήδη πέσει επάνω μας και ότι δεν μπορεί παρά να επιδεινωθεί, λιγότερο ή περισσότερο· ότι, όπως ο άγγελος του Walter Benjamin, δεν έχουμε την δυνατότητα να κολλήσουμε τα συντρίμια που συσσωρεύονται πίσω μας καθώς ο άνεμος της ιστορίας μας σπρώχνει προς ένα μέλλον στο οποίο έχουμε γυρισμένη την πλάτη μας.

Υπ' αυτή την έννοια, ίσως να πρέπει να υπάρξει ένας απόλυτος διαχωρισμός ανάμεσα στην πολιτική που αφορά την φύση και σε αυτή που αφορά την κοινωνία· αν στην περίπτωση της δεύτερης έχει ζωτική σημασία η ύπαρξη της ελπίδας ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν, σε αυτή της πρώτης μόνο η απόλυτη απελπισία, η σιγουριά της αναπόφευκτης φρίκης, μπορεί να εξασφαλίσει την αποφασιστικότητα που χρειάζεται η στοιχειωδώς επαρκής δράση.

2 comments:

  1. Σχετικά με την πρόταση σου για ένα απόλυτο διαχωρισμό ανάμεσα στη πολιτική που αφορά την φύση και αυτήν που αφορά την κοινωνία μου ήρθε στο νου αυτό που υποστηρίζει ο Ζίζεκ: ότι δηλαδή μια επικείμενη περιβαλλοντική καταστροφή - δύναται να φέρει τέτοιες επιπτώσεις που ο καπιταλισμός (λαμβανομένου υπόψιν ότι χρειάζεται ένα μίνιμουμ χρονικό διάστημα υπολογισμού του κόστους μιας επένδυσης) δεν θα μπορέσει να λύσει - θα αποτελέσει μια εισβολή του Πραγματικού, αν θέλεις, που δύναται να αναδιαμορφώσει αυτό που τώρα βλέπουμε αδύνατο ως το μόνο δρόμο που μπορούσαμε να πάρουμε: αυτό το κάπου αλλού παρά εδώ. Από την άλλη έχεις και την περίπτωση κτηματομεσιτών που αγοράζουν γη στην Αλάσκα...Τα λέω αυτά καθότι νομίζω ότι ο μπλε ουρανός και λαμπερός ήλιος - αυτό που αντικρίζουμε σαν βγούμε από το σπίτι μας - είναι παρά πολύ εφησυχαστικά: απόδειξη προς τούτο μπορεί να θεωρηθεί η συνεχιζόμενη πολιτική διαχείριση του ζητήματος περιβάλλον (απο την ανακύκλωση έως την Κοπεγχάγη)

    ReplyDelete
  2. Πολύ σωστή η τελευταία παρατήρησή σου Νικόλα. Το δόλωμα είναι ακριβώς αυτή η "φυσιολογική" εμφάνιση των πραγμάτων. Έτσι κατασπαράσσουν τα θύματά τους και τα Venus Flytraps. Φαίνονται όμορφα και ακίνδυνα ;-)

    ReplyDelete