Sunday, December 20, 2009

24. Ζωοπολιτική

"Και μόνος απ' όλα τα ζώα ο άνθρωπος έχει έναρθρο λόγο. Και οι μεν άναρθρες κραυγές εκφράζουν τη λύπη και την ευχαρίστηση, και γι' αυτό υπάρχουν στα άλλα ζώα. Η φύση τους δηλαδή τους επιτρέπει να αισθάνονται τη λύπη και την ευχαρίστηση και να γνωστοποιούν τα συναισθήματα αυτά το ένα στο άλλο. Αλλά ο έναρθρος λόγος δημιουργήθηκε για να εκφράζεται το συμφέρον και το βλαβερό, και φυσικά και το δίκαιο και το άδικο. Αυτό, πραγματικά, είναι το διακριτικό σημείο που κάμνει τον άνθρωπο να ξεχωρίζει απ' όλα τα άλλα ζώα: μονάχα αυτός δηλ. αντιλαμβάνεται το καλό και το κακό, το δίκαιο και το άδικο και τις άλλες παρόμοιες αξίες."
Αριστοτέλης, Πολιτικά, Βιβλίο Ι

Ο άνθρωπος, είπε ως γνωστόν ο Αριστοτέλης, είναι ζώον πολιτικό. Την ίδια στιγμή όμως, ο Σταγειρίτης πρόσθετε και την αντίστροφη ιδέα: το ζώο είναι αυτό που αποκλείεται από την σφαίρα της πολιτικής. Για δυο λόγους, ή μάλλον για έναν: για τον λόγο, εξαιτίας του λόγου.

Ο λόγος δεν είναι φωνή. Η φωνή δεν είναι λόγος. Ο αριστοτελικός λόγος είναι η καταδίκη της φωνής του ζώου στην πολιτική αλαλία. Η φωνή είναι ο αγωγός της "λύπης και της ευχαρίστησης", των "συναισθημάτων". Ο λόγος, αντιθέτως, εκφράζει "το συμφέρον και το βλαβερό", "το δίκαιο και το άδικο." Η φωνή δεν μπορεί να μιλήσει για δίκαιο και άδικο: oι στριγκλιές των ζώων που σφάζονται εργοστασιακά, που καίγονται από πυρκαγιές, που εγκαταλείπονται από τους ιδιοκτήτες τους τα καλοκαίρια, δεν είναι πολιτικές, δεν σημαίνουν πολιτικά. 'Ετσι αρχίζει η (ζωο)πολιτική. Και τα Πολιτικά. Θα μπορούσαν να άρχιζαν με τα λόγια του Μαρξ στην 18η Μπρυμέρ: "Δεν μπορούν να εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους, πρέπει να εκπροσωπηθούν."

Και εκπροσωπούνται. Από τη μία, από αυτούς που πίσω απ' τις στριγκλιές της φωνής, μέσα στις οιμωγές της, ακούνε τον λόγο: παραληρούντες, απ' την σκοπιά του λόγου τουλάχιστον, ακτιβιστές των δικαιωμάτων των ζώων. Και από την άλλη, από ιδιόμορφους κωφούς που ακούν τα κλικ του μετρητή της βενζίνης ή τα χαρούμενα καμπανάκια της ταμειακής μηχανής, αλλά όχι τη φωνή του κόσμου (και ο "κόσμος" δεν είναι ο "κυρίαρχος λαός"· δεν είναι καν "κυρίαρχος").

Όπως και να χει, η φωνή του έχει λόγο. Λόγο που υπάρχει, λόγο επειδή υπάρχει. Η φωνή αυτή δεν δηλώνει, διαδηλώνει· δεν εκφράζει επιχειρήματα, μόνο ηδονή, ή θρήνο και οργή. Δεν είναι όμως το άλλο του λόγου· όχι χωρίς να είναι ταυτόχρονα ο απαρνημένος πυρήνας του. Όπως το ζώο σε σχέση με τον άνθρωπο. Όπως το ζώο σε σχέση με την πολιτική.

Ο Τσάβεζ έκανε λάθος: το βουβό φάντασμα που πλανιόταν πάνω απ' την Κοπεγχάγη δεν ήταν ο καπιταλισμός. Ο καπιταλισμός δεν είναι βουβός· ο λόγος του, ακόμα και όταν είναι άλογος, είναι νόμος: ο μόνος νόμος που εισακούγεται. Όχι, ο καπιταλισμός είναι απλώς κουφός. Το βουβό φάντασμα που εκπροσωπήθηκε ή αποσιωπήθηκε από πολιτικά αντίπαλες ανθρώπινες κοινότητες στην σύνοδο της Κοπεγχάγης δεν ήταν λοιπόν το Κεφάλαιο. Ήταν, πάνω από όλα, η άλαλη φωνή της κοινοπολιτείας του μη ανθρώπινου.

No comments:

Post a Comment