Saturday, December 19, 2009

17. Αλχημείες

(Για τον Greek Rider)

"Μείνε, δες! Κοντεύει ο υδράργυρος· βοηθούν η τέχνη και όλα τα στοιχεία. Καλέστε τους φιλοσόφους μας. Θα φύγει, θα εξατμιστεί. Αγαπημένε υδράργυρε! Βοήθεια! Το βάζει στα πόδια! Δραπετεύει! Πολύτιμε, χρυσέ μου υδράργυρε, μείνε σταθερός. Μην είσαι τόσο ασταθής."
Ben Jonson, "Mercury Vindicated", 1616.

Ένα από τα ενδιαφέροντα συστατικά της εποχής της κρίσης είναι η συμβολή της σε μια αναζωογονητική διάρρηξη των ρητορικών κοινοτοπιών του "μεταμοντέρνου." Πόσο λίγο "μετά" τα αυλικά δράματα του πρώϊμου 17ου αιώνα βρισκόμαστε σε ό,τι αφορά τουλάχιστον την οικονομία! Τα έργα του Τζόνσον για τον αλχημισμό και τις εμμονές των συγχρόνων του με την εύρεση μιας μεθόδου που θα εξασφάλιζε αρκετά αποθέματα χρυσού για να γεμίσουν τα βασιλικά ταμεία μιλά απευθείας στην καρδιά των αγωνιών του σύγχρονου homo economicus. Η κωμική υποτέλεια στους ασταθείς αλχημικούς θεούς ("mercury" είναι επίσης ο Ερμής, θεός του εμπορίου, και το επίθετο "χρυσός" αφήνει λίγα περιθώρια παρερμηνείας για την σύνδεσή του με το χρήμα), προεικονίζει την σημερινή κριτική των φαντασιώσεων μαγικού πλουτισμού, των παραισθήσεων ανάπτυξης και ευμάρειας, και της ιερής πίστης στα ατελείωτα περιθώρια δανεισμού.

Αυτά σε ό,τι αφορά την κωμική αλχημεία· η σκοτεινότερη μορφή της είναι αυτή που έκανε το Κεφάλαιο να εμφανίζεται ως η κινητήριος μηχανή της "προόδου", πείθοντας όλο και περισσότερους ότι είναι ελεύθεροι από δεσμά του μύθου, και ότι έχει επί μακρόν παρέλθει η περίοδος της δυσειδαίμονος προϊστορίας.

2 comments:

  1. Νομίζω ότι σιγά, σιγά αυτές οι φαντασιώσεις περι ατελείωτης οικονομικής ανάπτυξης φτάνουν κάπου εδώ στο τέλος τους.

    ReplyDelete
  2. Ίσως υπάρξει μια ευκαιρία, τόση δα, όση το μάτι της βελόνας, να μπει μαζί ένα τέλος στην ιδεολογική προϊστορία.

    ReplyDelete